Guantánamo mag, maar behandeling moet anders

De internationale kritiek op Guantánamo is groot. Maar ook na de uitspraak van het Hooggerechtshof hoeft het kamp nog steeds niet dicht.

Waarom niet eigenlijk?

Omdat deze zaak daar niet over ging. Die ging met name over de berechting van gevangenen in het kamp. In 2004 bepaalde het Hof al dat mensen er niet voor onbepaalde tijd mogen vastzitten en dat ze processen tegen hun detentie moeten kunnen aanspannen. Nu stelt het Hof dat die processen niet door zogeheten ’militaire commissies’ mogen worden gevoerd. Maar in beide gevallen gaat het niet over de vraag of Guantánamo mag bestaan, maar alleen over de vraag hoe gevangenen er moeten worden behandeld.

Wat is er mis met militaire commissies?

Van alles. Zo zijn ze speciaal in het leven geroepen voor deze situatie door de regering-Bush zonder overleg met het Congres. Ze maken ook geen deel uit van reguliere rechtspraak – noch de militaire rechtspraak in de VS, noch civiele. De regering verdedigde dat door te zeggen dat het om unieke ’vijandelijke strijders’ gaat voor wie geen normale rechtsregels gelden, en niet om soldaten uit een regulier vijandelijk leger die volgens internationaal recht moeten worden behandeld. Zowel de aanklagers, advocaten als rechters zijn militair, en veel kan achter gesloten deuren gebeuren. Verdachten krijgen niet al het bewijs tegen zichzelf te horen.

Wijst het hof alleen de commissies af?

Nee, niet alleen. Het hof stelt dat de gevangenen vallen onder de Geneefse conventies, iets wat de Amerikaanse regering altijd heeft bestreden. Dat betekent niet alleen dat de militaire tribunalen ongeldig zijn – want die voldoen niet aan de Geneefse regels – maar ook dat marteling en inhumane behandeling niet mogen. Dat geldt mogelijk ook voor andere ’vijandelijke strijders’ die de VS in het geheim vasthouden. Die worden mogelijk gemarteld en kunnen een proces al helemaal op hun buik schrijven. Voor de Guantánamo-gevangenen was tenminste wat geregeld – iets illegaals alleen.

Komt er nu wat nieuws?

Voor Guantánamo-gevangenen vermoedelijk wel. Maar weer iets speciaals. Want de regering wil voorkomen dat geheime informatie bij gevangenen en hun advocaten terechtkomt – wat volgens haar in een normale civiele of militaire rechtsgang zou kunnen. Het Congres moet zo’n nieuwe rechtsgang opzetten en die zit net voor een herverkiezing, dus het kan wel even duren. Mogelijk wordt de behandeling van gevangenen nu wel humaner en komt er meer inspanning om gevangenen voor wie berechting niet mogelijk is, het kamp te laten verlaten. Maar velen kunnen niet terug, bijvoorbeeld naar Saoedi-Arabië, omdat ze daar kunnen worden gemarteld.