Militaire brandhaarden zijn goudmijn voor slimme zakenlui

De helikoptercrash in Afghanistan vestigt de aandacht op private military companies, bedrijven die in opdracht van een krijgsmacht werken. Booming business, niet meer weg te denken uit de huidige brandhaarden.

De Mi-8-helikopter, meldt Tryco International behulpzaam op zijn website, kan 24 passagiers en 4000 kilo vracht vervoeren. Tryco heeft op de luchthaven van Kaboel zijn eigen heliport en strategisch verspreid over Afghanistan een brandstofvoorraad van wel drie miljoen liter. ’Afghanistan’s high quality fuel supplier’ – de vooraanstaande brandstofleverancier van Afghanistan – prijst het bedrijf van Oostenrijker Franz Zenz zich aan.

„Afghanistan is een nieuw land en als je op de grenzen werkt, de zakelijke grenzen, heb je kansen’’, zei hij eerder in een televisie-interview. Zenz, in 2002 met Tryco begonnen, is een van de vele voorbeelden van ondernemers die garen spinnen bij de aanwezigheid van buitenlandse troepen in Afghanistan. Vooral de Verenigde Staten besteden steeds meer van oorsprong militaire taken uit aan private military companies. Het beveiligen van personen, gebouwen en kampementen, trainen van politieagenten en soldaten, luchtvervoer, verkenningsvluchten: vrijwel alles is mogelijk.

„Private military companies hebben soms zelfs deskundigheid die de krijgsmacht niet meer heeft. Tijdens de Golfoorlog hebben civiele contractanten de afvuurcomputers voor Amerikaanse kruisraketten bediend’’, weet deskundige Cees Homan van Clingendael.

Het inschakelen van particuliere bedrijven heeft zowel economische als politieke oorzaken. Het outsourcen van taken heet doelmatiger en goedkoper te zijn dan ze zelf blijven doen.

Of dat werkelijk zo is, valt moeilijk te beoordelen. Sinds 1994 hebben de VS ruim 3600 contracten met civiele bedrijven afgesloten voor in totaal 300 miljard dollar. Daarbij waren slechts twaalf bedrijven betrokken, waaronder Halliburton, dat wegens fraude in opspraak raakte.

Er zijn ook politieke redenen om particuliere bedrijven in te schakelen, schetst Homan. „De VS gebruiken het soms om onder beperkingen van de Senaat uit te komen. Voor Bosnië had de Senaat een limiet van 20.000 militairen gesteld om het Kroatische leger te trainen. Dat kon de legerleiding omzeilen door private military companies in te schakelen.’’

Critici zien de ontwikkeling met lede ogen aan. Particuliere bedrijven onttrekken zich aan democratische controle. En de overheid heeft niet langer het monopolie op het gebruik van – gelegitimeerd – geweld. Voor de kwaliteit van het werk hoeft het volgens deskundige Homan niet nadelig te zijn. „De VS hanteren, na slechte ervaringen, een soort certificering om zeker te zijn van goed personeel en materieel. Het inzetten van militairen is uiteindelijk ook geen garantie dat alles goed gaat. Militaire helikopters storten ook neer.’’