WRR schudt de politiek wakker: samenleving raakt uit balans

In een advies over de toekomst van onze verzorgingsstaat zet de WRR, de onafhankelijke denktank van de regering, een aantal feiten op een rij die niet stroken met de gangbare beelden. Dat levert een werkelijkheid op die niet altijd vrolijk stemt, maar die van belang is willen we met de verzorgingsstaat bij de tijd blijven.

Het advies komt nog net op tijd om in de verkiezingsstrijd een belangrijke rol te spelen.

Een van de verrassende conclusies van de WRR is dat we in de afgelopen decennia goed voor de ouderen hebben gezorgd – de meesten van hen zitten er warmpjes bij -, maar de jongeren hebben verwaarloosd. Ons onderwijs loopt, gemeten naar uitgaven, lesuren en ambitie, over de hele linie achter bij de omringende landen. Dat geldt nog sterker voor de kinderopvang, die louter als een instrument voor de arbeidsmarkt wordt gezien, niet als een plek van vorming en ontwikkeling van kinderen. Een lichtpuntje is dat de schooluitval in het vmbo minder dramatisch is dan we dachten, omdat de meeste kinderen wel aan de slag komen. Daar staat weer tegenover dat zij weinig doen om via opleidingen verder te komen.

Willen we een nieuw generatieconflict voorkomen dan moeten we jongeren beter toerusten, zodat zij net als de ouderen in staat zijn een huis te kopen en met succes op de arbeidsmarkt te opereren. De politieke hoofdstroom, vooral VVD en CDA, richt zich vooralsnog sterk op bescherming van degenen die het al goed hebben, de mensen met een huis, spaarcenten en een goed pensioen.

De grootste opgave ziet de WRR in het overbruggen van de schillen langs etnische lijnen. Gemeten naar spanningen tussen allochtonen en autochtonen is het eens tolerante Nederland nu koploper in Europa. Veel immigranten voelen zich hier buitenstaander. Voor zover we denken dat het wel meevalt met deze tegenstelling, is het WRR-advies ook hier een krachtige waarschuwing.

Volgens de raad is het allereerst nodig een ambitieus klimaat te scheppen om de noodzakelijke omslagen in gang te zetten. De houding in de politiek is nog altijd benauwd en defensief. Vergrijzing, globalisering en immigratie worden als bedreigingen afgeschilderd, niet als uitdagingen. Het optimisme dat sommige lijsttrekkers uitdragen, komt geforceerd over. Tekenend is dat een politicus als Wilders, die met zijn heftige anti-islamuitspraken met zijn rug naar de toekomst staat, vanuit de grote partijen geen tegenspraak krijgt. De bakens moeten echt worden verzet, anders raakt de samenleving verder uit balans.