Burgers laten meedenken, uitstekend, maar laat ze dan ook echt meedenken

Geen onderwerp waar zoveel over te doen is als de straffen die burgers opgelegd krijgen. Daar hapert in de ogen van het publiek nogal eens wat aan. Hetzij omdat de straffen te laag zouden zijn, met name als het om strafbare feiten gaat die men als schokkend ervaart. Maar ook wel omdat het publiek de opgelegde straf in geen enkele verhouding vindt staan tot het vergrijp. Denk aan de protesten tegen de relatief hoge boete bij een geringe overschrijding van de snelheidslimiet.

Zo bezien is het uitstekend idee van het openbaar ministerie om burgers te laten meedenken over de hoogte van de strafeisen. Het OM hanteert nu voor de vaststelling van de strafeis een intern systeem, waarmee zoveel mogelijk aspecten van het misdrijf of het vergrijp in punten worden uitgedrukt. De optelsom resulteert in de strafeis. Dit systeem garandeert een zekere mate van objectiviteit en uniformiteit: iedere officier waar dan ook in Nederland baseert zich op hetzelfde systeem.

Maar hoe objectief ook, er is geen enkele garantie dat burgers er precies zo over denken. Het OM probeert wel zo goed mogelijk te peilen in hoeverre het in de pas loopt met wat genoemd wordt de gevoelstemperatuur in de samenleving, maar het blijft behelpen. Wie straffen en gevoelstemperatuur beter op elkaar wil afstemmen, zal daarom naar betere methoden moeten omzien. Een ’burgerforum’ voor strafeisen kan daarin voorzien.

Belangrijkste vraag is of die afstemming ook wenselijk is. Het gevaar bestaat immers dat langs deze weg onderbuikgevoelens gemobiliseerd worden. Of dat ook gebeurt hangt er vooral van af hoe zo’n burgerforum wordt opgetuigd. Als het bij oppervlakkig meedenken blijft, is de kans daarop groot. Het OM zal burgers daarom in de gelegenheid moeten stellen om echt mee te denken. Laat burgers een weekend lang met deskundigen naar keuze stoeien over alle mogelijke effecten van strafeisen en je zult zien dat er doordachte aanbevelingen uit de bus rollen, zeker als men weet dat er wat mee gedaan wordt. Burgers zijn niet gek.

Er is bovendien een noodzaak om het goed te doen: de geloofwaardigheid van ons strafrechtsysteem staat zwaar onder druk. De roep om zware straffen uit te delen is groot. Onder die omstandigheden is het de moeite waard te zoeken naar uitgebalanceerde strafeisen.