Afghanistan / Navo dreigt zich te vertillen aan missie (Opinie)

Het gaat niet goed met de Navo in Afghanistan. Den Haag had binnen de Navo een debat over het beleid moeten aanzwengelen. Want dat is hard nodig.

Begin deze maand heeft de Navo de verantwoordelijkheid voor de oostelijke provincies van Afghanistan overgenomen van de Amerikanen, ze draagt nu de zorg voor de veiligheid van geheel Afghanistan (Trouw, 6 oktober). Met de huidige taken in Afghanistan heeft de Navo echter al grote moeilijkheden (Trouw, 9 oktober).

In het noorden zijn de aanslagen van de Taliban sterk toegenomen en in het zuiden opereren de Britten, Canadezen en Nederlanders in een gevaarlijke omgeving. In het oosten, de nieuwe Navo-verantwoordelijkheid, wordt de cruciale strijd tegen Taliban-strijders uit Pakistan gevoerd. De 12.000 Amerikaanse militairen die hiermee zijn belast komen nu onder Navo-bevel, maar in de praktijk zullen ze hun richtlijnen uit Washington blijven krijgen.

Binnenkort gaat de Nederlandse generaal Ton van Loon het bevel voeren over de gezamenlijke zuidelijke regio (Trouw, 14 oktober). Terecht zegt hij dat de prioriteit ligt bij het winnen van het vertrouwen van de bevolking. Maar de Afghanen moeten bovenal vertrouwen krijgen in hun eigen regering. Vreemde soldaten komen en gaan,weet men, en over 20 maanden pakt Nederland in.

De kernvraag is wat het Navo-beleid in Afghanistan gaat inhouden. Wat is precies het politieke doel en welke strategie volgt zij, heeft zij wel een strategie? Het politieke doel van de interventie moet altijd voorop blijven staan en de militaire strategie moet daarvan zijn afgeleid. Maar het lijkt er de laatste tijd op dat er militair te veel wordt geïmproviseerd en dat het politieke doel daarbij losraakt. Dat is heel gevaarlijk.

Het al of niet slagen in Afghanistan is sterk afhankelijk van de ontwikkelingen in Pakistan. Generaal Jones, de Navo-chef, verklaarde onlangs dat het Taliban-hoofdkwartier in Quetta in Pakistan was. Ook de VN-secretaris-generaal schreef dat de Taliban in Afghanistan zwaar leunen op strijders uit Pakistan. Maar de VS voeren een voorzichtige politiek met dat land omdat onrust daar de regio kan destabiliseren.

Er is daarnaast kritiek op de regering-Karzai, die is bestuurlijk zwak en met corruptie besmet. Wordt die regering door de Navo tot alle prijs gesteund? En dan is er het probleem waar iedereen de ogen voor sluit: het is allerminst zeker dat er straks andere troepen gereedstaan om bijvoorbeeld de Nederlanders af te lossen. Dat moet een rol spelen bij de huidige beleidsalternatieven.

Het kan noodzakelijk worden een beleidsherziening te overwegen. Omdat een militaire overwinning op de Taliban ver weg lijkt, gaan er met name in Amerika stemmen op de Taliban als gegeven te aanvaarden en met gematigde elementen samenwerking te zoeken. Het is ook de lijn die president Musharraf in Pakistan volgt, maar president Karzai van Afghanistan verzet zich.

Kortom, er zijn vragen te over. Nu de Navo formeel de enige buitenlandse militaire speler is geworden in Afghanistan, moet zij duidelijk sturen. Maar het lijkt erop dat de Navo-raad helemaal niet stuurt, slechts volgt en improviseert.

De Navo, dat wil zeggen 26 soevereine landen, hebben wel gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor heel Afghanistan aanvaard, maar weinigen steken echt hun handen uit. Een eenduidig beleid ontbreekt.

Naast de 12.000 Amerikanen bestaat de 31.000 man sterke soldatenmacht uit 8000 Engelsen, Canadezen en Nederlanders (in het zuiden) en 11.000 militairen uit 33 andere landen. Er is geen hechte politieke en militaire eenheid. Alleen de VS hebben militair en politiek gewicht in de regio, en ook omdat Amerika de meeste troepen levert en over de cruciale militaire middelen beschikt zet het land de toon, met in het voetspoor Engeland. De overige Navo-landen zullen volgen óf een scheuring veroorzaken.

Al lang spoorde Amerika de Navo aan om de verantwoordelijkheid voor Afghanistan over te nemen en met de taakovername in Oost-Afghanistan is dit rond. Het Amerikaanse doel is de Amerikaanse strijdkrachten, die qua taken overspannen zijn, te ontlasten. Bovendien kan de regering-Bush het Amerikaanse Congres zo tonen dat het bondgenootschap nog relevant is voor Amerika.

Beide doelen zullen waarschijnlijk niet worden bereikt. De Europese landen zijn niet bereid extra manschappen te leveren en, Engeland, Canada en Nederland uitgezonderd, willen geen risico’s lopen. Daarenboven heeft het overgrote deel van de aanwezige Navo-landen strikte beperkingen opgelegd aan het gebruik van hun troepen, een doorn in het oog van de Amerikanen. Maar bovenal is er onduidelijkheid over het politieke doel en de strategie.

De Navo heeft het zeer moeilijk in Afghanistan en met nu ook de verantwoordelijkheid voor het oosten dreigt zij zich te vertillen. Amerikaanse strijdkrachten zullen niet worden ontlast en de verdeeldheid kan toenemen. Amerika zal teleurgesteld raken: als de Europese partners dit niet willen oppakken, wat dan wel? De Navo loopt het risico in Afghanistan ten onder te gaan. Dat mag niet gebeuren, want het heeft grote consequenties voor de regio en voor de toekomst van Europa.

Het is onze regering verwijtbaar dat zij stilzwijgend akkoord ging met deze uitbreiding, zich door gebeurtenissen laat meeslepen en de gelegenheid niet heeft aangegrepen voor een fundamenteel Navo-debat. Dat debat blijft hard nodig.

J. Schaberg is generaal-majoor b.d.