Uw interview met Rutte / Balkenende ging vaak met de eer strijken

Trouw-lezers mochten vragen verzinnen voor VVD-lijsttrekker Mark Rutte. Ze testen zijn milieubeleid, willen weten waarom hij niet met de ChristenUnie wil regeren. En waarom houdt zijn VVD toch zo stug vol tegen een generaal pardon voor een beperkte groep asielzoekers?

Mark Rutte wandelt hardop rekenend door de kamer in het Rotterdamse hotel New York, waar het interview met lezersvragen wordt gehouden. De nieuwste peilingen zijn binnen, nog steeds somber voor de VVD. Hij blijft opvallend ontspannen onder die doemvoorspellingen en becijfert de opdracht voor de laatste campagneweek: VVD en CDA moeten er samen zeven of acht zetels bij zien te verdienen om de gewenste coalitie te vormen. Wat die gewenste coalitie is, heeft Rutte al ruim voor de campagne duidelijk gemaakt.

U wilt door met het CDA. Er zijn lezers die willen weten waarom u uitsluit dat de ChristenUnie van André Rouvoet zich daarbij aansluit als derde partij.

Rutte: „Samenwerking met de ChristenUnie zie ik somber in. Wij sluiten geen partijen uit, maar bij de ChristenUnie voorzie ik veel problemen. Allereerst zijn zij voorstander van een generaal pardon voor de bekende groep uitgeprocedeerde asielzoekers die onder de oude vreemdelingenwet vielen. Dat wijzen wij pertinent af. Een ander probleem duikt op bij de wetgeving over immateriële kwesties. Rouvoet heeft gezegd dat hij bij eventuele deelname aan een kabinet, concessies wil bij de bestaande euthanasie- en abortuswetten.”

Waarom blijft u zo hard tegen dat generaal pardon?

„Het is natuurlijk hard, maar ook wel sociaal. Als we door een pardon die hele, beperkte, groep laten blijven, dan is dat op zichzelf misschien niet zo’n probleem. Het is wel een probleem voor de positie van Nederland in de wereld. Je ziet het effect in Spanje na een pardon. Door toedoen van cynische mensensmokkelaars zullen er dan weer te veel gelukzoekers naar Nederland komen. We hebben gezien wat voor slecht effect die hadden op de oude wijken. Daarom zeggen wij ’nee’ tegen een pardon. Ik vrees wel, als het CDA met de PvdA gaat regeren, dat het CDA dan als consessie alsnog van koers verandert en voor een generaal pardon zal zijn.”

U presenteerde zojuist een stevig anti-fileplan, compleet met dubbeldekssnelwegen. Nogal wat lezers vragen zich of u de milieuproblemen serieus genoeg neemt. Iemand schreef: Heeft Rutte de film van Al Gore over de opwarming van de aarde gezien?

„Ik geef uw lezers persoonlijk de garantie dat het milieu bij mij bovenaan de agenda staat. De VVD wil dat de overheid stopt met financieren van ouderwetse technologie. Weg met de kolengestookte elektriciteitcentrales. We moeten naar kolenvergassing en naar kernenergie. Daarnaast moeten we ingrijpen bij de bron, dus hogere eisen aan de auto-industrie.”

„Dat plan voor betere snelwegen maakten we omdat de files zowel de economie als het milieu grote schade toebrengen. Pim Fortuyn zei ooit dat de files niet zijn op te lossen. Ik denk van wel. Geld is niet het grootste probleem, die miljarden zijn er. We moeten vooral door de bestuurlijke spaghetti heen breken om nieuwe wegen te bouwen. De bestuurlijke wil moet er zijn.”

U noemde de milieubeweging te doemdenkerig. Vind u Al Gore ook zo’n doemdenker?

„Nee, Al Gore niet. Want die biedt steeds een perspectief waarin de milieuproblemen kunnen worden aangepakt. Veel leden van de milieubeweging bieden dat niet. Al Gore schetst in zijn film een urgentie die ik deel. Maar het is wel een urgentie in combinatie met hoop.”

Over het wonen hebben lezers twee soorten zorgen. U bent voor de nieuwe huurwet waardoor de vrijgelaten huren zullen stijgen. Op de markt van koopwoningen hebben starters steeds minder kans.

„Bij de koopwoningen geven wij de harde garantie dat de fiscale aftrek van hypotheekrente overeind blijft. Door te rommelen aan de hypotheekrente-aftrek doorbreek je de stabiliteit op de huizenmarkt. Niet doen, zeggen wij, want dat dreigt enorme gevolgen te hebben voor de economie. Bij de huurwoningen blijven we af van mensen die al ergens wonen. Onze belangrijkste wens is dat er meer duurdere huurhuizen worden gebouwd, voor de middenklasse. PvdA-leider Wouter Bos is tegen de huurvoorstellen van dit kabinet, maar hij komt niet met een eigen plan. Dat is niet sterk. Inmiddels weigert de CDA-fractie in de Eerste Kamer de nieuwe huurwet voor de verkiezingen te behandelen. Dat is puur electoraal opportunisme van het CDA. Zien we hier een onafhankelijke positie van de CDA-fractie in de senaat? Welnee, ik verzeker jullie, dit is geregisseerd vanuit de hoogste regionen.”

Alle partijen zeggen beter onderwijs te willen. Een lezer wees ons op het volgende: in 1990 investeerde Nederland zeven procent van het bruto binnenlands product in onderwijs. In 2005 nog maar vijf procent. Nederland voldoet niet aan de Europese norm voor onderwijsinvesteringen.

„Aan die Europese norm voldoen maar weinig landen. Bij onderwijs moet je er volgens ons vooral voor zorgen dat het geld goed terechtkomt. Het spook van de bureaucratie tiert hier welig. Ik geef toe, ook als gevolg van Haagse regels. Nu de stroom circulaires van het departement aan de scholen kleiner is geworden, zitten veel schoolhoofden nog wel met het probleem dat ze heel grote samenwerkingsscholen moeten managen. Wij willen kappen in die bureaucratie en willen niet de onderwijsmanagers beter gaan betalen, maar een hogere salaris bieden voor de goed presterende leraar.”

In dit soort VVD-strijd tegen bureaucratie pleit u ook voor afschaffing van een kwart van de politieke bestuurders in Nederland. Is dat niet een beetje populistisch? Doe u mee in het koor dat klaagt over ’Haags gedoe’, waarmee de politiek in een kwaad daglicht wordt gesteld?

„Het is geen populisme. Er zijn echt gewoon te veel politici in Nederland. De Mercedes-democratie, zeggen we dan. Ik bedoel van die wethouders die in de auto met chauffeur springen om te gaan vergaderen met ongeveer dezelfde bestuurders met wie ze net vergaderd hadden. Waar wij willen beginnen? De Tweede Kamer kan allereerst terug van 150 naar 100 zetels. Daarna de lokale besturen verkleinen. Het is waar dat de meeste stroperigheid veroorzaakt wordt door te veel regels. Die worden dan wel gemaakt door te veel, enthousiaste, politieke bestuurders.”

„Kritiek op zogenaamd Haags gedoe zul je van mij niet horen. Toen ik uit het bedrijfsleven kwam, had ik inderdaad ook veel vooroordelen tegen ’Haags gedoe’. Dat is weg. Ik stel vast dat vrijwel alle politici die ik aan het Binnenhof ontmoet, eigenlijk wel deugen. Hoe gepassioneerd ik ze ook bestrijd. Ze deugen, maar je kunt met z’n allen ook te veel toewijding hebben, daarom kunnen we met minder politici toe.”

De inkorting van de periode waarover ontslagen werknemers een werkloosheidsuitkering krijgen, baart sommige lezers zorgen. Het blijven toch altijd de werkgevers die bepalen of ze oudere arbeidskrachten in de dienst nemen?

Rutte: „Let op, we leven vaak nog te veel in de veronderstelling dat er massawerkloosheid is in Nederland, zoals een paar jaar geleden wel het geval was. Nu dat niet meer zo is, moeten we fatsoenlijke uitkeringen houden voor mensen die echt niet meer kunnen werken. Kun je wel aan de slag, dan moet zo’n uitkering werken als een trampoline. Daarnaast proberen we in onze plannen 50-plussers goedkoper te maken voor werkgevers. Stimulerende maatregelen om mensen tot hun 65ste door te kunnen laten werken.”

Veel van uw ideeën die u oppert tijdens uw verkiezingscampagne ogen weer zeer klassiek liberaal. Grofweg gezegd is de oude toon terug: maximumsnelheid omhoog en belastingen omlaag. Stond zo’n VVD u voor ogen toen u zich opwierp als kandidaat-lijsttrekker en daarbij riep dat de VVD ook een partij moet zijn met mensen die een oorringetje dragen?

„Klassieke standpunten, dat mag zo zijn. Toch is het beeld van de partij al behoorlijk veranderd. Als je nu op VVD-bijeenkomsten om je heen kijkt, is de aanhang veel diverser dan een jaar of vijf geleden. Er lopen nu zeer uiteenlopende mensen rond. Ik blijf vinden dat het een partij is om mensen kansen te bieden. De bijstandsmoeder die aan de slag wil, heeft meer bij ons te zoeken.”

Ten slotte, we kregen de vraag waarom u premier Balkenende tijdens deze campagne met de eer laat strijken, voor successen van een kabinet waar de VVD deel van was.

„Ik ga er tijdens de campagne allereerst van uit dat je nooit verkiezingen kan winnen door je scherp af te zetten tegen andere mensen. Balkenende schuift nu inderdaad vaak met de eer. Ach, ik was er als staatssecretaris vaak bij in het kabinet. Balkenende heeft de vergaderingen goed geleid, maar op essentiële momenten had onze minister Zalm het voortouw, als het oliemannetje van het kabinet.”

„Maar ja, we zitten nu met het beeld dat Balkenende de grote man was van het kabinetsbeleid. Ik weet dat het niet zo is. Het heeft echter niet zoveel zin om in de campagne tegen die stroom op te roeien.”