De tentoonstelling van opgezette lijken is niet zonder meer aanvaardbaar

Opnieuw worden er overleden mensen tentoongesteld, ditmaal in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Eerder al deed de Duitser Gunther von Hagens hiermee stof opwaaien.

Nu is de tentoonstelling georganiseerd door het Amerikaanse Premier Exhibitions. Gemeenschappelijk aan beide exposities is de herkomst van ten minste een deel van de opgezette doden: China. Bij de vroegere tentoonstellingen van Gunther von Hagens waren er aanwijzingen dat het publiek stond te kijken naar doodgeschoten gevangenen.

Dat is het eerste probleem met deze tentoonstelling: de vraag of de tentoongestelden, toen ze nog leefden, ermee hebben ingestemd na hun dood opengewerkt, opgezet en getoond te worden. Daarvan lijkt geen sprake te zijn. Het enige waar de organisatie mee kan schermen, is een verklaring van het Chinese ministerie van volksgezondheid en van de betrokken universiteit dat de lijken niet afkomstig zijn van gevangenen.

Dat zegt nog niets over vrijwilligheid. Bovendien: wat is zo’n verklaring, afkomstig uit een land dat de doodstraf aan de lopende band uitvoert en mensenrechten als westerse eigenaardigheid beschouwt, waard? Alleen een naïeveling – of erger, iemand die het om het even is of de tentoongestelden dit wel wilden – neemt met zo’n verklaring genoegen. Zo makkelijk mogen de organisatoren zich er niet van af maken. Zij zouden, uit respect voor de doden, op zijn minst moeten aantonen dat die hier vrijwillig staan tentoongesteld. De overheid zou dat ook moeten eisen.

Buiten kijf staat dat onze kennis van het menselijk lichaam in het verleden is geholpen door het nieuwsgierige snijden in overledenen. Bij uitstek in het land van dr. Nicolaes Tulp, de door Rembrandt vereeuwigde anatoom die al in 1632 lijken opensneed in een theater, mag dat niet onvermeld blijven. Nieuwsgierigheid is de basis van onze vooruitgang. Daartegenover staat echter de eerbied voor de doden.

De overheid kan die eerbied niet afdwingen, dat is een verantwoordelijkheid van ons allen. Mensen moeten zelf afwegen tussen hun nieuwsgierigheid en hun respect voor de doden. Daarbij geldt dat wie denkt iets te kunnen leren van de tentoonstelling, daar meer te zoeken heeft dan wie alleen een spannende tijdsbesteding voor een vrije middag wil. Het is eigenlijk net als met een verkeersongeluk: wie er alleen voor de sensatie op af komt, kan beter wegblijven.