Musea / Gratis entree heeft geen enkel nut

De Tweede Kamer wil dat Nederlanders gratis naar de rijksmusea kunnen. De musea zelf zien er geen brood in:

Wie koopt er straks nog een museumjaarkaart als je toch al gratis kunt binnenlopen bij het Rijksmuseum, Naturalis, het Van Gogh Museum, het Muiderslot, Kröller-Müller, het Mauritshuis en de 22 andere rijksmusea? Gratis toegang tot de vaste collecties van de rijksmusea zal de animo voor de museumjaarkaart sterk doen verminderen, vrezen de museumverenigingen. Met als gevolg minder bezoekers en ook minder inkomsten voor alle niet-rijksmusea. De museumwereld ziet sowieso niets in het plan van PvdA, VVD en SP om de vaste collecties in de rijksmusea gratis te maken voor Nederlanders. Maar wat de musea verontrust is dat de betrokken politici hun ogen sluiten voor de negatieve domino-effecten voor de hele museumsector.

Gratis naar de rijksmusea, dat klinkt aanlokkelijk. Maar voor de Nederlandse Museumvereniging, waarbij 440 musea zijn aangesloten, en de Vereniging van Rijksgesubsidieerde Musea (26 leden), is het een schrikbeeld. „Dit zal nadelig uitpakken voor het totale museumbezoek”, zegt Herma Hofmeijer, directeur van de koepel van rijksmusea. De afgelopen maanden hebben de museumverenigingen alle mogelijke argumenten aangedragen om het plan van tafel te krijgen. Hofmeijer: „Onze hoop is nu dat staatssecretaris Medy van der Laan de motie naast zich neerlegt. Of dat Brussel er een stokje voor steekt, omdat binnen- en buitenlanders bij de ingang van musea niet verschillend mogen worden behandeld.” Het is ook mogelijk dat de regering besluit tot een nader onderzoek naar de bezwaren van de musea. In dat geval moeten de gevolgen voor de hele sector in kaart worden gebracht, meent Hofmeijer. „Dus ook de impact van deze maatregel op bijvoorbeeld de belangstelling voor de museumjaarkaart.”

Ruim vierhonderdduizend Nederlanders zijn in het bezit van deze kaart, waarmee ze voor 25 euro een jaar lang gratis en onbeperkt ruim 450 musea kunnen bezoeken. Voor elke bezoeker met een museumjaarkaart krijgen de musea een vergoeding. Museumkaarthouders gaan relatief vaak naar een rijksmuseum: dertig tot veertig procent van alle bezoeken. Daaruit concluderen de museumverenigingen dat de kans groot is dat veel mensen geen kaart meer zullen aanschaffen, als de vaste collecties van de rijksmusea gratis toegankelijk worden.

Hofmeijer: „Voorstanders verwijzen altijd naar Engeland, waar sinds de gratis openstelling het museumbezoek met 70 procent is toegenomen. Maar de inkomsten zijn sindsdien zo achtergebleven, dat een aantal Britse musea weer entree wil gaan heffen. Bovendien is gebleken dat het publiek niet wezenlijk is veranderd. Dezelfde mensen gaan vaker naar de gratis musea. Het is dus niet zo dat je nieuwe doelgroepen trekt als jongeren en allochtonen.” Die bereik je volgens Hofmeijer eerder met aantrekkelijke wisselexposities, maar daarvoor moet dan wel weer worden betaald.

Een andere zorg is dat sponsors zullen afhaken die hadden bedongen dat hun klanten gratis naar het museum kunnen. Als dat voordeel wegvalt, kan het voor een bedrijf minder aantrekkelijk worden om een museum nog te sponsoren. Hofmeijer: „Natuurlijk kan een museum wel iets anders verzinnen, bijvoorbeeld diners of ontvangsten. Maar het is wel merkwaardig dat de overheid, die sinds de verzelfstandiging musea voortdurend aanspoort om meer geld uit de markt te halen en hun eigen broek op te houden, nu ineens weer ingrijpt in het ondernemerschap van musea. Laat musea zelf beslissen of ze al dan niet gratis dagen willen invoeren en hoe ze dat willen financieren. Leg dat niet van bovenaf op. En als dat wel zo nodig moet, moet de overheid ook zorgen dat het financieel haalbaar is.”

Volgens Hofmeijer realiseren de voorstanders zich ook niet wat de gevolgen zijn voor sommige kleine rijksmusea, die relatief veel inkomsten hebben uit de entreegelden, zoals het Muiderslot. „Ze hebben ons niet eens meegenomen in hun onderzoek, omdat we minder dan een miljoen euro rijkssubsidie krijgen”, reageert directeur Ties Hilgers. In een sombere bui roept ze wel eens dat het Muiderslot dicht moet als het gratis toegankelijk moet worden. „Ik vind het prima als iedereen gratis het mooiste kasteel van Nederland kan bezoeken, maar het moet financieel wel haalbaar zijn.”

Het Muiderslot trekt jaarlijks gemiddeld 120.000 bezoekers, waarmee het op de 23ste plaats staat van de best bezochte musea. Negentig procent van de bezoekers komt uit Nederland, een percentage waar het Rijksmuseum en het Van Gogh Museum die het vooral van buitenlandse toeristen moeten hebben, jaloers van worden, vertelt Hilgers. Aan entreegelden kwam er in 2005 443.340 euro binnen plus nog eens ruim 32.916 euro aan inkomsten uit de museumjaarkaart. Daarnaast werd ongeveer een ton verdiend met het verhuren van het kasteel. Hilgers: „We hebben een jaarexploitatie van 1.130.000 euro, dus voor bijna de helft drijven we op de entreegelden. Aan rijkssubsidie kregen we vorig jaar 487.075 euro.” Als de entree gratis wordt, valt de helft van de inkomsten weg en Hilgers zou niet weten hoe ze dat gat moet dichten. „Het is een bizarre vertoning, zeker als ik dan ook nog lees dat musea beter moeten presteren.” Er zullen ook niet meer allochtonen en jongeren komen, zegt ze. „Als je die echt wilt interesseren voor kunst, kun je het geld veel nuttiger besteden aan cultuuronderwijs op de basisscholen.”