Onderzoek tbs / Veel liever de cel in dan tbs

Voor veel verdachten van een misdrijf is tbs een schrikbeeld. Zij gaan veel liever naar de gevangenis. Ook geen pretje natuurlijk. Maar je weet in elk geval waar je aan toe bent.

„De angst voor tbs bij mensen die worden onderzocht is heel groot”, aldus de jurist Van Mulbregt gisteren tegenover de parlementaire commissie die de werking van het tbs-stelsel onderzoekt.

Van Mulbregt is jurist bij het Utrechtse Pieter Baan Centrum, dat onderzoek doet naar de geestestoestand van verdachten. „Tbs is een onzeker avontuur waarvan je niet weet of je er ooit nog uit komt”, zo vertolkte hij de vrees van veel verdachten.

Ook de Amsterdamse strafpleiter Korvinus merkt dit in zijn advocatenpraktijk. „Het is een schrikbeeld vanwege de eindeloosheid. Tbs is verworden tot een alternatieve vorm van levenslang”, zei hij tegen de commissie.

Volgens Korvinus leidt dit ertoe dat het optreden van justitie tegen een wetsovertreder in veel gevallen niet meer in verhouding staat tot het gepleegde misdrijf. Het strafrechtelijk beginsel van proportionaliteit wordt daarmee ondergraven, vindt hij. Korvinus herhaalde daarom gisteren zijn pleidooi voor een heel ander systeem, dat uitgaat van straffen in combinatie met behandeling.

De Amsterdamse rechter Van der Vaart onderschreef dat het tbs-systeem soms disproportioneel uitpakt. Ze kwam met een voorbeeld waarbij ze moest beslissen over een buiten de kliniek verblijvende tbs’er. In zijn kamer werden wat blikjes bier aangetroffen. Daarmee had hij de voorwaarden geschonden. Van der Vaart gelastte plaatsing in een tbs-kliniek. Daar belandde de persoon in kwestie op de long-stay-afdeling. Dat was ook weer niet de bedoeling.

Net als Korvinus voelt ook psychiater Van Panhuis van de Forensisch Psychiatrische Dienst in Den Bosch voor straffen én behandelen. „We zitten opgescheept met het 19de-eeuwse principe van opsluiten. We kunnen de maatschappij ook beveiligen door gebruik te maken van de nieuwste mogelijkheden die de psychiatrie en de psychologie bieden. Niet alleen maar mensen opsluiten.”

Niet iedere tbs’er wordt nu opgesloten. De rechter kan (mits de veroordeelde er zelf mee instemt) tbs met voorwaarden opleggen. De betrokkene moet zich dan aan afspraken houden (zoals therapie volgen, melden, medicijnen nemen, geen alcohol en drugs). Maar volgens Van Panhuis krijgt het tbs-systeem geen vat op het probleem van wetsovertreders met een stoornis.

Van Panhuis vindt het vooral belangrijk dat tbs’ers gebruik van drugs en alcohol mijden. „Iemand kan een geestesstoornis hebben en toch geen gevaarlijk gedrag vertonen. Maar op het moment dat die persoon drugs of alcohol gebruikt, kan er ineens een uiterst explosieve situatie ontstaan.”

www.trouw.nl/tbs