Voetbal analyse / Zelfgenoegzaamheid niet gepast in Europa

Na het vorige seizoen van uitschieters hebben de Nederlandse clubs naar behoren gepresteerd in Europa –niet meer en niet minder. Daarin schuilt opnieuw een waarschuwing voor bondscoach Van Basten.

Nadat de begrenzingen van PSV vorige week genadeloos door Olympique Lyon waren belicht werd Ajax dinsdag in hetzelfde stadium, de achtste finales van de Champions League, achteloos door Inter Milaan geëlimineerd. AZ en Heerenveen strandden in de derde ronde van het Uefa Cup-toernooi, en dat Feyenoord en Willem II daaraan in de vroegste fase ook deelnamen is zo goed als vergeten.

Het valt tegen als het wordt afgezet tegen de halvefinaleplaatsen van PSV en AZ een jaar geleden. Maar die mogen voor een, in geografische zin, klein voetballand de norm niet zijn. Als technisch directeur nog van Ajax schetste Louis van Gaal reële ambities voor een Nederlandse topclub: elk jaar de kwartfinale van één van de twee Europese toernooien en één keer in de vijf jaar een halve finale.

In de laatste vijf seizoenen voldeed PSV daar in voldoende mate aan, met naast de halve finale van de Champions League twee kwartfinales in het Uefa Cup-toernooi. Ervan uitgaande dat doelen nu eenmaal niet altijd kunnen worden gehaald kan ook het lijstje van Ajax ermee door, met (voor het onvolgroeide team) de maximale prestatie van dit seizoen en de kwartfinale van de Champions League in 2003. Een jaar eerder won Feyenoord zelfs de Uefa Cup, en AZ heeft de eerste stappen gezet om zich als vaste klant in Europa bij het gekende trio te scharen.

Meer mag in redelijkheid niet worden verwacht in een land waarvan de competitie ver af staat van de intensiteit van internationale beproevingen. Een treffend bewijs daarvan leverde Ajax-PSV (0-0) afgelopen weekeinde weer eens. Na afstraffingen tegen Lyon (4-0) en Europese middenmoters als Schalke en Fenerbahçe (beide 3-0) werd PSV nauwelijks pijn gedaan, maar Ajax was niet ontevreden met zichzelf.

Eens te meer kwam de voorbije weken aan het licht dat de fysieke kracht en geestelijke onverzettelijkheid die in de internationale arena van het grootste belang zijn, in de nationale competitie niet worden gevraagd. Dat is één reden waarom incidentele successen niet kunnen worden bestendigd. Daarnaast zijn er uiteraard de economische wetten, waardoor PSV bijvoorbeeld na zijn opmars vijf basisspelers aan rijkere clubs verloor.

Maar óók wordt het Nederlandse voetbal nog altijd gehinderd door een weerbarstige vorm van zelfgenoegzaamheid. Vooral bij AZ en Ajax was vaak te horen dat spelers en trainers ook in Europa hun zogenoemde eigen spelletje wilden spelen: het balletje laten rondgaan, zoals dat dan heet, met ’onze’ techniek. Maar in Lyon en Milaan en ook door de Spaanse degradatiekandidaat Real Betis, die AZ uitschakelde, werd gedemonstreerd wat werkelijk onder techniek dient te worden verstaan, door spelers die juist en vooral in het hoogste tempo de bal hun wil oplegden.

In Nederland worden trucjes uit stilstand vaak al bewonderd. Dan kan gauw het besef vervagen van de noodzaak om het uiterste van jezelf te vragen. Op het hoogste niveau, straks dus ook op het WK, regeren de spelers die na consciëntieuze training in fysiek en veelal ook mentaal opzicht in staat zijn om juist als druk en tempo toenemen passende beslissingen te nemen. Het is geen prettige gedachte dat er slechts weinig Nederlanders over zijn nu het vuur in die zin oplaait.

Zes zijn het er nog in de kwartfinale van de Champions League, en van vier is hun rol bescheiden: Van Persie en Bergkamp (Arsenal) en bij Barcelona Van Bronckhorst en Van Bommel, die tekenend genoeg niet wordt gekozen in de belangrijkste wedstrijden.

Van een andere orde is bij AC Milan de inbreng van Stam, die voor Oranje heeft bedankt, én van de gelauwerde Seedorf, die bondscoach Van Basten niet nodig denkt te hebben. Dat geeft te denken, zeker nu het effect van de verfriste sfeer bij Oranje enigermate verdampt en een volgende stap in sportief opzicht voorlopig uitblijft –met tal van internationals die aan de internationale vereisten (nog) niet kunnen voldoen.