Respect voor religie betekent geen respect voor intimidatie

De hoofdredacteur van Jyllands-Posten, de Deense krant die vorig jaar september twaalf spotprenten van de profeet Mohammed publiceerde, schreef toen na de eerste protesten dat satire en karikatuur al lang geaccepteerde vormen van journalistiek zijn. ’Religie kan geen grenzen stellen aan die vorm van expressie. Als we excuus aanbieden, gaan we in tegen de vrijheid van meningsuiting waarvoor we generaties lang hebben gevochten.’

Na een reeks doodsbedreigingen, bommeldingen, massademonstraties, diplomatieke en economische boycots schreef hij afgelopen maandag dat de cartoons ’onmiskenbaar vele moslims hebben beledigd, waarvoor wij onze excuses aanbieden’.

De hoofdredacteur van de France-Soir, die deze week de Deense cartoons ook publiceerde, schreef in een commentaar dat excuses aanbieden voor het uitoefenen van de vrijheid van meningsuiting niet gepast is, al helemaal niet aan vertegenwoordigers van landen die hun eigen burgers vrijheid onthouden: ’Dat is de wereld op zijn kop. Nee, wij verontschuldigen ons nooit voor het feit dat we vrij zijn te praten, te denken en te geloven’. Gisteren werd hij ontslagen door de Egyptische eigenaar van de krant.

Nederlandse tekenaars verklaarden deze week dat ze de profeet Mohammed niet of alleen terughoudend durven te tekenen. ’Het is een soort zelfcensuur’, zei de een. ’Ik heb grote ramen en ik wil graag dat ze heel blijven.’ Een ander had geen zin in gelazer. ’Waarom zou ik olie op het vuur gooien?’

Journalisten bieden excuses aan, worden ontslagen of plegen zelfcensuur. In Duitsland hadden ze in de jaren dertig een mooi woord voor dit verschijnsel: Einschüchterung. Dat is precies wat zich in deze tijd voltrekt. Langzamerhand, sluipenderwijs.

Daarbij gaat het er niet in de eerste plaats om of je begrip kunt hebben voor moslims die zich door de cartoons gekwetst voelen. En ook niet over de vraag hoe verstandig het is ze te publiceren of hoe smaakvol (en geestig) de tekeningen zijn. Daarover moet je vrij van mening kunnen verschillen. Voorop staat dat het onaanvaardbaar is hoe sommige moslims en regeringen hun gekwetstheid uiten. Respect voor religie kan niet afgedwongen worden met intimidatie door degenen voor wie respect voor vrijheden niet bestaat. En, inderdaad, verontschuldigen is dan de wereld op z’n kop.