Schouten / De onmacht van het journaal

Over het journaal gesproken: van die Turkse jongen die eerst wel en toen weer niet aan vogelgriep bleek te zijn overleden en toen toch weer wel, kregen we niks te zien.

Dat viel ook wel te begrijpen; afgezien van het feit dat het allemaal in een afgelegen streek plaatsvond (Jeroen Overbeek beweerde zelfs dat het het eerste vogelgriepgeval buiten Azië was maar dat wil ik toch niet geloven als het vlakbij de grens met Iran werd geconstateerd) is er ook weinig bijzonders aan te zien: een dode die eerst dood was (gelukkig niet aan vogelgriep overleden) en vervolgens nog steeds dood is (nu toch weer wel aan vogelgriep overleden). De wanhoop van de familie zal er niet zichtbaar door zijn beïnvloed. Bij de tragedie rond de mijnwerkers in West-Virginia was de visuele omslag al heel wat duidelijker. Eerst zagen we de haast feestende, hallelujah-zingende familieleden die zich verheugden over hun geredde familieleden, even later de hoopjes ellende die naar buiten schuifelden. Wij wisten de hele tijd al dat het niet klopte en dat geeft je als kijker iets machteloos, je zou ze willen toeroepen: hou op met die euforie, het zit helaas heel anders in elkaar. Toch kregen we het moment zelf waarop volstrekte vreugde omsloeg in volstrekte wanhoop niet in beeld. Alleen wat er daarna en daarvoor plaatsgreep. Misschien valt zoiets wel niet te filmen, die split second waarin je wereld alsnog instort. Of misschien moet je het ook niet willen filmen, zulk individueel verdriet. Ik kan me ook uit de kunstgeschiedenis geen voorbeelden voor de geest halen van kunstenaars die het precieze moment dat de ellende doordringt hebben kunnen vastleggen. Ja, vreugdetaferelen als de vader zijn verloren zoon al ziet aankomen en bij Jan Steen zitten ze schaterend aan tafel, en dan aan de andere kant, Adam en Eva vluchten wanhopig het paradijs uit, vrouwen staan weeklagend aan het graf, de mens van Munch holt schreeuwend weg, maar dat ene moment waarop blijdschap in wanhoop omslaat is niet goed vast te leggen. Misschien proberen we er in reality-shows als Big Brother en Idols met hun voorgeprogrammeerde wegstuur-dramatiek dichterbij te komen, goed focussen op de zielenpieten die het veld moeten ruimen, maar dat zijn natuurlijk maar armzalige vertoningen vergeleken met het echte leed. Mij troost het eerlijk gezegd dat er momenten zijn die zich nog altijd aan het oog onttrekken, waar we niet met onze neus bovenop zitten. Ik hoorde onlangs een schilder zeggen dat de zon toch eigenlijk nooit goed valt te schilderen. Zoiets geldt ook voor sommige emoties: niet vast te leggen, te verblindend, te veelkleurig. We kunnen wel naar het nieuws kijken met de illusie dat we er iets van begrijpen maar tenslotte lukt dat nooit helemaal. Het blijft een verrekijker die de wereld dichterbij haalt zonder dat we er zelf dichterbij komen. En dat is maar goed ook.