Privé en werk zijn niet zo gescheiden

Bij praten over ziekteverzuim kan het werk niet buiten schot blijven. Is daar voldoende oog voor de werknemer en opvang als die in de rouw is?

Ziekte en ziekteverzuim zijn verzamelbegrippen en daarom zeggen ze weinig. Wat is ziek, wanneer noemen we iemand ziek en wanneer noemt iemand zichzelf ziek? Culturele en sociale factoren beïnvloeden dit mede. In Duitsland melden werknemers zich minder snel ziek dan in Nederland. Wat betekent dat: hebben de Duitsers een groter verantwoordelijkheidsgevoel? Zijn wij verwender en wie zijn die wij dan?

Ook werk is een verzamelbegrip. Er zijn zoveel soorten werkomstandigheden. Wie veel invloed kan uitoefenen op zijn werk en zijn wijze van werken gaat ’savonds anders naar huis dan wie nauwelijks waardering ondervindt.

Werk en ziekte zijn ook zeer persoonlijk. Het werk moet gewaardeerd worden, wat niet uitsluit dat er ook gezonde kritiek kan zijn, dat het functioneren besproken moet worden. Maar het is ook belangrijk dat de betekenis van het werk gezien wordt. Verzorgenden en verplegenden die elke dag mensen moeten helpen bij de persoonlijke toiletgang moeten soms horen dat de betekenis van hun werk is dat zij mensen in hun waardigheid herstellen wanneer ze dit werk met zorg doen. Want velen schamen zich en wennen er nooit aan niet meer zelfstandig naar het toilet te kunnen.

Ook het werk van de mensen die schoonmaken dient gewaardeerd te worden als meer dan een technische zaak. Ze dragen bij aan de presentatie van een leef- en werkomgeving.

Waardering voor het werk dat iemand doet, is ook aandacht voor de persoon. Een mens is meer dan een werknemer. De opvattingen over wat professioneel handelen is, zijn veelal te instrumenteel. Wie technisch en protocollair iets goed doet, hoeft nog niet als goede zorgverlener of werknemer gezien te worden. Iemands uitstraling doet ook mee.

Veel werk in de zorg en de verpleging moet gedaan worden in omstandigheden die crisis en dus emoties met zich meebrengen. Er dient dus ook zorg voor de zorgenden te zijn, met juist aandacht voor de belevings en verwerkingsdimensie: wat het met jou als persoon doet.

Een ander misverstand is de scheiding die verondersteld wordt tussen privé en werk. Privé en privacy moeten van elkaar onderscheiden worden. Een werknemer kan privé in omstandigheden verkeren die hij niet wil of kan delen op het werk. Dat is een privacyrecht. Toch kan dat wel invloed hebben op zijn functioneren. Zoals ook gebeurtenissen op het werk invloed kunnen hebben op het functioneren thuis.

Verpleegkundigen in ziekenhuizen vertelden me eens dat ze op de werkvloer geen enkel begrip voelden voor hun verdriet en hun rouw na het overlijden van een zeer naaste. Ze zijn bang zich ziek te melden en ze zijn bang fouten te maken.

In de afgelopen tijd is in sommige cao’s iets gezegd over rouwverlof. De winst is dat rouw niet als ziekte wordt gezien. Waar geen aandacht en inzicht in rouw bestaat, kan een mens wel ziek worden. Maar er is nog veel werk aan de winkel, zoals de vraag wanneer er behoefte is aan rouwverlof. We weten ook niet goed of werken helpt bij rouwverwerking of dat werk dat proces juist belemmert.

Er moet niet alleen nagedacht worden over vermindering van ziekteverzuim, maar ook over goede opvang als een werknemer in zijn privé-situatie ingrijpende zaken meemaakt, zoals levensbedreigende ziekte en sterven en verlies van emotioneel belangrijke naasten. Er is nog veel te leren omtrent de vraag hoe deze werknemers het beste ondersteund kunnen worden. Het spreken over ziekteverzuim zet werknemers onder druk en dat is op zichzelf een ziekmakende factor.

Marinus van den Berg is verpleeghuispastor en publicist over rouw en zorg.