Tragische uitschakeling Sjaron stelt Israël voor ongekende krachtproef

De Israëlische politiek draaide de afgelopen jaren in belangrijke mate om de persoon en opvattingen van Ariël Sjaron. De tragische uitschakeling van de premier voor de politiek heeft daarom tot direct gevolg dat Israël vooralsnog in een vacuüm rondtast. De schok over het verlies van de leider is groot, een opvolger van zijn kaliber is in geen velden of wegen te bekennen en zowel Israël als de buitenwereld vraagt zich bezorgd af hoe het verder moet met het omstreden vredesproces.

Zoveel is duidelijk, Israël staat de komende maanden voor een ongekende krachtproef. Maar hoe moeilijk het ook zal zijn nieuwe wegen te vinden, hopeloos is de toestand niet. Weliswaar is Sjaron als persoon onvervangbaar, in een democratie geldt dat niet voor het ambt dat hij bekleedt. De procedure voorzag in zijn vervanging. En het was ook al geen punt van discussie dat in maart de verkiezingen gewoon doorgang vinden. Op zulke tragische momenten blijkt het verschil uit te maken of leiderschap geworteld is in een democratie, of gebaseerd is op andere gronden.

Dat neemt niet weg dat Sjaron de Israëlische politiek wel erg eenzijdig en eigenzinnig naar zijn hand zette. Zijn machtspositie ontleende hij aanvankelijk aan zijn compromisloze beleid ten opzichte van de Palestijnse militante organisaties en zijn onwil om met de in 2004 gestorven Arafat tot een vergelijk te komen. Diezelfde Sjaron luidde echter dit jaar een verrassende ommekeer in de Israëlische politiek in met een daadwerkelijke ontruiming van de Gazastrook, daarmee een harde confrontatie met de kolonisten en uiteindelijk ook met zijn partij op de koop toenemend.

Niemand weet hoe het onder Sjaron verder was gegaan. Het zag ernaar uit dat hij zijn premierschap zou kunnen continueren. Maar of hij de politiek van verdere ontruiming zou hebben voortgezet, wist niemand. In die zin is de toekomst van Israël met of zonder Sjaron in dezelfde mate onvoorspelbaar. Het grote verschil is dat Israël nu zal moeten bewijzen dat het ook zonder Sjaron verder kan.

Als gezegd, dat zal niet eenvoudig zijn. Maar hopeloos is het niet. Uiteindelijk ontleende ook Sjaron zijn machtspositie aan de opvattingen onder het volk, zoals het in democratie behoort. Het zal alleen een hele puzzel worden daar zonder een krachtfiguur als Sjaron leiding aan te geven. Maar de Israëlische politiek is altijd complex geweest.