Vrijzinnige shopt bij evangelischen

De scheidingsmuur leek ondoordringbaar, maar nu beginnen ook modern gelovige christenen en zelfs vrijzinnige predikanten bij evangelische gemeenten te ’shoppen’. Ze missen de beleving en helderheid in hun eigen kerk.

Elke keer als Anton Burghout (46) uit Zwolle het over de Heilige Geest heeft, wellen er tranen op in zijn ogen en moet hij zijn verhaal even onderbreken. „De Heilige Geest is alles voor me. Ja, hoe leg je dat uit?”

Hij slaat zijn ogen naar boven. „Als ik het over hem heb, ga ik glimmen. Ik put kracht uit hem, voel hem werkelijk. Als ik op de fiets zit, denk ik wel eens: Verrek, hij zit achterop. Hij geeft me het vertrouwen dat ik gekend en gesteund word door God.”

Buitenstaanders zouden Burghout hoogstwaarschijnlijk in een evangelische gemeente plaatsen, maar de spoorwegmedewerker gaat naar de protestantse Adventskerk in Zwolle, een moderne, liturgische- en veelkleurige gemeente. Af en toe komt hij in een evangelische gemeente, waar hij graag liederen zingt waarin alle menselijke emoties aan bod komen, zoals Opwekkingsliederen. „Mooie liederen in begrijpelijke taal. Ik word er vrolijk van. Alle emoties komen er in voor, net als in de Psalmen.”

Toch zou hij geen lid willen worden van een evangelische gemeente. „Te dogmatisch. Of homofilie mag niet of je mag niet op zondag fietsen. Niets voor mij. Ik geloof in God, als wezen die alles overziet. Van Jezus vind ik de weg die hij bewandelde belangrijker dan of hij de Zoon van God was. De bijbelverhalen zie ik steeds meer als symbolisch.”

Burghout noemt zich liever een ’christen zonder etiket’, of ’ongebonden christen’. „Lastig uit te leggen aan je omgeving, want men denkt snel dat je maar wat aan gelooft.”

De Zwollenaar genoot een katholieke opvoeding. Eenmaal uit huis raakte hij zijn geloof kwijt. Via zijn vrouw kwam hij in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) terecht. ’Het kwartje’ viel tijdens een weekend van de Alphacursus, een behoudende geloofscursus. „Toen kwam de Heilige Geest in alle hevigheid bij me binnen. Ik had jong mijn vader verloren en ervoer in dat weekend zo’n troost, alsof ik aan de hand van de Heilige Geest liep.” Een jaar later deed Burghout belijdenis.

Stafmedewerker in het mbo Udo Lut (49) uit Zwolle is ook zo’n ’ongebonden christen’. Hij is altijd lid geweest van de gereformeerde kerk, die in 2004 opging in de PKN. Op zijn zestiende bezocht hij de christelijke ’Captains Club’ van de interkerkelijke evangelisatiebeweging De Navigators.

„Daar werd ik geraakt door het geloof en de Heilige Geest”, zegt hij. „Die is heel bepalend geweest voor mij. Door hem voel ik me een geliefd kind van God. God ziet naar me om. Ik ging andere keuzes maken, bijvoorbeeld waar ik mijn geld aan uitgaf. Ik ging me inzetten voor mijn naaste. Het trof me altijd wat majoor Bosshardt zei: ’God dienen is mensen dienen en mensen dienen is God dienen.’ Jezus is voor mij daarin de weg, de waarheid en het leven.”

Zo’n uitspraak – al is hij niet zo dogmatisch bedoeld – krijgt menig moderne gelovige niet meer over de lippen.

Burghout en Lut ergeren zich eraan dat media modernisten en orthodoxen vaak als twee kampen aanduiden. Zij signaleren juist dat die scheidslijn dunner wordt. En het liefst halen zij de tussenmuur neer.

Godsdienstleraar Mink de Vries uit Zwolle, die dezelfde kerk bezoekt als Burghout en Lut en zichzelf ook een ongebonden christen noemt, zegt: „Weg met de hokjes, want we passen wel in dertig hokjes tegelijk.”

De drie willen een gesprek hierover beginnen, zonder polarisatie. Ze zien eensgezindheid als kenmerk van Gods Geest. Net als in de eerste christengemeente in de Bijbel.

De evangelische beweging onder moderne of vrijzinnige gelovigen begint volgens hen onder hun leeftijdsgenoten. Ze komt al meer voor onder twintigers en dertigers, maar maakt vooral zijn opmars onder jongeren.

Burghout: „Ik was laatst mee als leiding op een jongerenweekend van onze kerk op Schiermonnikoog. Al die jongeren hadden niets met dogma’s en zekerheden maar ze gaan wel geregeld naar een evangelische dienst. Daar is meer ruimte voor beleving. De vrijzinnige kerk spreekt hen niet aan.”

De Vries knikt. „De termen traditioneel, modern en vrijzinnig staan voor hen voor een grijs zooitje, uit de tijd. Er zitten al nauwelijks jongeren meer in onze kerk.’’

Ook Lut en De Vries ’shoppen’ regelmatig bij een evangelische dienst. Lut: „De Opwekkingsliederen raken mij. Ik vind sommige liederen wat simplistisch als ze zeggen dat het wel goed komt, of als het gaat over het bloed van Christus of het Lam. Mijn kinderen van 17, 21 en 23 zijn al weggevlogen naar een evangelische gemeente. Toch voel ik me meer thuis bij de PKN, bij die gemeenschap.”

Niet alleen kerkgangers, ook vrijzinnige predikanten komen zich volgens predikant Ron van der Spoel uit de Amersfoortse vinexwijk Vathorst ’even laven aan de helderheid en richting’ van zijn orthodox-evangelische, driedaagse cursus ’Passie voor Preken’. In twee jaar heeft hij vier, vijf predikanten uit remonstrantse, doopsgezinde en de vrijzinnige stroming van de PKN verwelkomd als cursist.

Van der Spoel leidt Kruispunt, een samenwerkingsgemeente van de PKN, de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Nederlands Gereformeerde Kerk in Amersfoort. „Ik zie een toenemende kruisbestuiving tussen evangelischen en vrijzinnigen” , zegt hij. „Evangelischen leren van de stilte, van de ruimte en het mysterie die vrijzinnigen toeschrijven aan God, dat je God niet in je broekzak kunt stoppen. Vrijzinnigen leren van de helderheid en richting van evangelischen, dat ze weer iets mogen zeggen. Ze zijn het puur vrijblijvende ook wel eens zat.”

Dat de vrijzinnige dominees zich hebben laten inspireren door orthodox-evangelischen schreeuwen ze niet van de daken. Integendeel. Van der Spoel: „Als ik ze later ergens tegenkom, vertellen ze dat ze daar zeer voorzichtig mee zijn omdat hun kerkgangers anders afhaken.”

Wil je de jongeren en de evangelische shoppers binnenhouden, dan moet je de liturgie in veel protestantse gemeenten openbreken, vinden Lut, Burghout en De Vries. „Maar er is angst om de verworven waarden en traditie te verliezen. Eigenlijk is dat ook een vorm van fundamentalisme. Ze lopen twintig jaar achter.”

Lut: „We belijden toch dat we geloven in een algemene christelijke kerk? Jezus was ook niet in een hokje te plaatsen. Een niet-christen zou ik eerder meenemen naar een evangelische dienst dan naar mijn PKN-gemeente. Bij de evangelischen verkondigen ze een helder standpunt, de dienst is dynamisch. Een zendeling geeft een presentatie, een kind wordt opgedragen en dan zingt de gemeente weer voor opa die tachtig is geworden.”

„De liturgie bij onze protestantse kerk ligt van a tot z vast”, zegt Burghout. „Je kent het uit je hoofd. Onze generatie is nog loyaal aan de kerk, de jongeren ben je straks kwijt. Kerken hebben hun langste tijd gehad, tenzij je andere vormen bedenkt.”

Het gaat erom, zegt De Vries, dat je als mens ’dynamisch in je geloofsbeleving’ bent. „Soms heb je behoefte aan stilte, inkeer en meditatie, soms zoek je meer beleving.”