kunst / Afrika in Twente

Half Afrika speelt op pretentieloos ’Hertme’. Er staan vele primeurs, onder wie Bassekou Kouyate, de Afrikaanse Jimi Hendrix.

Halverwege Pinkpop en Lowlands ontrolt zich al twee decennia het minst pretentieuze openluchtfestival van Nederland. Verscholen in het coulissenlandschap tussen Hengelo en Almelo ligt het dorpje Hertme, dat zich dit weekend opmaakt voor de negentiende editie van het Afrika Festival. Ook dit jaar staan er weer vele primeurs, waaronder Bassekou Kouyate en Kristo Numpuby.

’Hertme’ is een slow festival zonder backstage en zware security. De artiesten wandelen er nog gewoon door het publiek. Organisator Rob Lokin: „Het heeft nog een authentiek elan; we werken uitsluitend met vrijwilligers zonder een cent subsidie.”

Naast het dorpskerkje met pastorie ligt een ouderwets openluchttheater. Het publiek kijkt vanaf de trapsgewijs aflopende tribune uit op een romantisch decor. Het door loofbos omzoomde podium staat naast de ruïnes van een oud kasteel. Lokin: „Het is de erfenis van een actieve pastoor die hier in de jaren vijftig, samen met dorpsgenoten, een theater voor passiespelen bouwde. Met de ontkerkelijking raakte het in de jaren zestig in verval. Daarna diende het nog voor kindervoorstellingen. In 1989 kwam er een stichting om het vervallen openluchttheater zijn oude glans en een nieuwe bestemming te geven”, aldus Lokin.

Het begon bij toeval met een concert van een groep uit Burkina Faso. De jaren daarop kwam half Afrika naar Twente. Voor de programmering werd de lokale huisarts Rob Lokin ingeschakeld, die had immers in de tropen gezeten. Lokin: „Ik heb medio jaren zeventig vijf jaar in Kameroen gewerkt. Op de ziekenhuisfeestjes raakte ik verslingerd aan de Afrikaanse dansmuziek, zoals Prince Nico en Super Negres Bantous. Sindsdien heeft die me niet meer losgelaten.” Geleidelijk aan ontwikkelde hij een unieke programmering. Lokin: „Ik begon met het boeken van traditionele groepen. Dat vinden de mensen hier mooi, voor hen is dat juist het ware Afrika. Langzamerhand voegde ik een mix toe met swingende elektrische dansbands.”

Telkens weet Lokin een uitgelezen programma samen te stellen: „Ook dit jaar hebben we weer veel primeurs. Adama Yalomba uit Mali geeft het eerste en enige optreden in Nederland. Dat geldt ook voor Bassekou Kouyate en de geheel uit vrouwen bestaande djembe-groep Amazone uit Guinee. Deze groep veroorzaakte een sensatie in de Verenigde Staten eerder dit jaar.” Daarnaast spelen de vermaarde Ghanese highlife gitarist Koo Nimo en komt de mooiste stem van Afrika, de Angolese zanger Bonga. De meeste artiesten boekt Lokin op zijn reizen naar festivals. Zo kon hij op Madagascar een unieke band samenstellen rond Regis Gizavo.

Lokin: „Regis Gizavo kun je zonder overdrijving de meest getalenteerde accordeonspeler van Afrika noemen. Deze selfmade accordeonist, afkomstig uit Madagaskar, is uitgegroeid tot een wereldartiest die onder andere toppers als Cesaria Evora, de Mahotella Queens en Manu Dibango heeft begeleid. Aan zijn stijl kun je horen waar de Zydeco-muziek uiteindelijk vandaan komt. Zijn adembenemende linkerhandtechniek zorgt voor unieke baslijnen. Na Regis is Justin Vali wel de bekendste. Hij wordt wel de ambassadeur van de valiha genoemd. Hij bespeelt meerdere harpinstrumenten, o.a. de valiha (de bamboeharp) en de platte marovany”, aldus Lokin. Ondanks alle problemen rond visa en reizen: „Numpuby speelt zaterdag nog in Marseille, stapt daarna in de tgv naar Parijs en komt dan in een auto rechtstreeks naar Hertme.”

Lokin weet altijd een uitzonderlijk festival neer te zetten. „Een deel van het succes komt doordat we zonder sponsoring en subsidies werken. Daardoor ben je heel vrij in de programmering. Bovendien mengen al die muzikanten zich gewoon tussen het publiek. En met zijn allen eten ze in het Theaterhoes.”

„Kijk, er gaat altijd wel wat mis. Het is geen glanzend festival. Alles gebeurt op één podium, daardoor loopt het soms uit.” Het geheim van Hertme schuilt in de kwaliteit van het programma gecombineerd met het non-profitkarakter. Lokin: „Vooral dankzij alle vrijwilligers ontstaat die zeldzame sfeer. Zo runnen de leden van fanfare St. Gregorius de drank; met een deel van de opbrengst kunnen ze nieuwe instrumenten aanschaffen. Dat motiveert.”