Wat je liever niet vertelt

Bekentenissen deed je vroeger niet. Of alleen tegenover je lief dagboek. In het cybertijdperk is dat anders. Je gooit je diepste roerselen tegenwoordig gewoon op internet.

Het lijkt zo’n vredig tafereel. U heeft koffie gezet en begint aan de keukentafel dit artikel te lezen. Misschien is het mooi weer, en heeft u de kat net naar buiten gelaten. Wat u niet weet, en misschien ook liever niet wilt weten, is dat uw man de wc-deur op slot heeft gedraaid en toch weer staand aan het plassen is. Dat uw buurman de boodschappenronde van zijn vrouw aangrijpt om zich stiekem in haar kleren te hijsen. Dat uw zoon – die niet weet dat zijn vader zijn vader niet is – ondanks zijn 257 Hyvesvrienden boven op zijn kamer kapot zit te gaan van de eenzaamheid, maar te bang is om zelfmoord te plegen. En dat de preuts ogende dochter van de dominee die buiten langsloopt, op weg is naar een seksuele uitspatting met haar gelegenheidsvriendje. Als u echt pech heeft, hebben de vriendelijke buren van nummer 12 het nu officieel gehad met die kat van u, die maar in hun tuin blijft wroeten, en treft u vanmiddag nog een levenloos hoopje Felix aan op de stoep. ’Verkeersongelukje’.

Het zijn allemaal geen onderwerpen voor aan de ontbijttafel. Maar we zijn ons er natuurlijk wel van bewust dat onder het dunne laagje beschaving een ravijn aan verlangens, eenzaamheid, frustraties en driften borrelt. Er bestaat zelfs een cinematografisch genre dat geheel gewijd is aan dat ravijn: de suburbiafilm. Zelfs in de buitenwijk, waar je de meest aangepaste en ’normale’ mensen verwacht, wordt het leven geregeerd door duistere krachten onder de oppervlakte, leert ons een film als American Beauty.

Maar goed, dat is fictie. Spannender is het natuurlijk om te lezen wat echte mensen liever niet aan hun echte medemensen vertellen. Dat kan sinds een tijdje op de site Briefgeheimen, een Nederlandse variant op de Amerikaanse site PostSecret. Iedereen kan er een anonieme briefkaart insturen, met een persoonlijk geheim. Als het even kan mooi vormgegeven. En het loopt er storm: inmiddels is bij uitgeverij Nieuw Amsterdam een boek verschenen waarin de opvallendste inzendingen gebundeld zijn. De voorbeelden hierboven komen allemaal uit dat boek .

Het idee is niet nieuw. Al eind jaren zestig liet de Amerikaanse kunstenaar Douglas Huebler mensen hun geheimen bij hem inleveren. Die verwerkte hij tot boek. Een leuk idee, maar het leverde ook veel flauwiteiten op van het kaliber ’Ik ben God’ en ’Ik vermoed dat Douglas Huebler zijn tijd aan het verdoen is’.

De hedendaagse briefgeheimen zijn interessanter. Het kan komen doordat ze mooier zijn vormgegeven. Het kan ook iets te maken hebben met het feit dat ze nu online staan, en daar beter op hun plaats vallen.

Want internet is bij uitstek een medium waar de twee uitersten van anonimiteit en exhibitionisme de dienst uitmaken. Jan en alleman kan tegenwoordig onder de veilige dekmantel van een valse identiteit naar hartelust ongenuanceerd schoppen tegen alles wat hem dwars zit. Het internet is een vergaarbak van scheldkannonades. Deze eerlijke ontboezemingen zijn daarbij vergeleken een verademing.

Daarnaast zijn ze ook een contrapunt voor de vele webhysterici die tegenwoordig via weblogs en videologs hun persoonlijke beslommeringen uitventen. Vroeger, toen hield je gewoon een dagboek bij, dat niemand verder las, en daar kon je dan min of meer eerlijk tegen zijn. Maar bij al die weblogs vraag je je toch af hoe oprecht de schrijvers durven te zijn, en of ze geen pose aannemen.

Dat laatste doen de inzenders van briefgeheimen in ieder geval niet. Sterker nog, ze gaan opvallend vaak te biecht over de poses die ze in het openbaar aannemen: bijvoorbeeld ’Ik heb een abonnement op nrc.next, maar lees liever De Telegraaf’. Daarnaast worstelen veel mensen, zoals je ook zou verwachten, met eenzaamheid en hun seksleven en met moeilijke relaties. En met hun succesvollere medemensen, bijvoorbeeld die lijnende vrouw die haar vriendinnen stiekem de grootste stukken taart geeft.

Het zijn grotendeels toch vrij luchtige geheimen. Veel mensen blijken tot op hoge leeftijd stiekem met een haarborstel voor de spiegel te playbacken.

Het is geweldig leesvoer. Maar je vraagt je ook af of er niet nog een ánder, dieper ravijn van geheime gevoelens bestaat, dat zich minder makkelijk laat stileren tot een koddige briefkaart, en dus buiten de radar van dit boek blijft. Waarschijnlijk wel. Af en toe vang je er een glimp van op, van zo’n leven dat écht een puinhoop is.

Zoals bij de meneer die niet de moeite heeft genomen om zijn geheim te illustreren, en het in wanhopige balpenletters uitschreeuwt: ’65 jaar oud gehuwd kinderen kleinkinderen ik ben homo niemand weet het!! ik voel mij eenzaam bang bedreiging untermensch enz o,o, god waarom heeft u mij als homo geschapen? Help!!!’

Briefgeheimen Uitgeverij Nieuw Amsterdam, euro 19,95 ISBN 9046802949