Je embryo sta je niet zomaar af

Medisch Centrum Kinderwens in Leiderdorp begint dit najaar met embryoadoptie. Zo’n 25 wensouderparen hebben zich gemeld. Donoren zijn moeilijker te vinden, zo blijkt ook in het buitenland.

„Ik ben gewoon op zoek naar meningen en misschien ervaringen", schrijft een vrouw op www.babybelgie.com. Haar kinderwens is vervuld, maar „wij hebben nog drie bevruchte eicellen in de ’vriezer’ zitten. Wij overwegen om deze ’embryootjes’ weg te schenken aan mensen die enkel via embryodonatie zwanger kunnen worden. Wat denken jullie?"

Je zou een ander er dolgelukkig mee maken, is de eerste reactie. Jawel, aldus de tweede, maar het is ook wel een raar idee dat er ergens nog een kind van je rondloopt. „Zou dan willen weten hoe die opgroeit (...) Ik weet niet of ik er voldoende afstand van zou kunnen nemen. En dat heb je misschien wel nodig hè?"

Onlangs werd bekend dat Medisch Centrum Kinderwens in Leiderdorp van plan is dit najaar te beginnen met embryodonatie. Hierbij worden andermans embryo’s, die zijn overgebleven en ingevroren na een ivf-behandeling, ingeplant bij de wensmoeder die niet op een andere manier zwanger kan worden.

Na dat bericht, aldus directeur Marinus Crooij, hebben zo’n 25 paren contact opgenomen die voor adoptie in aanmerking wilden komen. En twee potentiële donors. Crooij had dat verschil al voorzien. In een interview met Trouw waarschuwde hij wensouders bij voorbaat: „We kunnen niet zeggen: u bent morgen aan de beurt."

Dat sluit aan bij ervaringen in diverse landen waar embryoadoptie al langer gebeurt, al is het doorgaans op kleine schaal. Het Centrum voor Reproductieve Geneeskunde van het Universitair Ziekenhuis van Brussel laat wensouders al op zijn website weten dat er een permanent tekort is aan donorembryo’s.

De London Fertility Clinic in Groot-Brittannië zegt het niet zo openlijk, maar een woordvoerster wil via de telefoon wel kwijt dat ook daar de vraag groter is dan het aanbod.

Ook in de VS, waar naar schatting zo’n 500.000 embryo’s zijn opgeslagen, is er een grote terughoudendheid om embryo’s ter beschikking te stellen om de kinderwens van een ander te vervullen, aldus Robert Nachtigall, hoogleraar gynaecologie aan de Universiteit van Californië in San Francisco.

Hij doet onderzoek naar de waarde die mensen hechten aan ingevroren embryo’s en hoe zij besluiten wat daarmee te doen als ze die zelf niet meer nodig hebben. Belangrijke conclusie: het nemen van een beslissing is vaak moeilijker dan mensen in eerste instantie denken, voor zover ze zich aan het begin van de ivf-behandeling daarin überhaupt al hebben verdiept.

Zolang mensen nog bezig zijn met het krijgen van kinderen, is het besef dat er ergens nog embryo’s ingevroren zijn vooral geruststellend, aldus Nachtigall. Er blijft perspectief op een baby, ook als een ivf-poging mislukt. Dat verandert als er eenmaal kinderen zijn en de resterende embryo’s niet meer nodig zijn voor de eigen kinderwens. Dan gaan die embryo’s soms toch ongemakkelijk voelen. Een beslissing uit de weg gaan door ze ingevroren te laten, is een optie, zo wees ook Australisch onderzoek uit.

Want een embryo, wat is dat eigenlijk: een klompje cellen of het begin van menselijk leven? Van de stellen uit Nachtigalls onderzoek konden maar weinigen het als dit eerste zien, of beter: blijven zien. De ivf-behandeling zelf heeft immers getoond waar dit hoopje cellen toe kan leiden.

Gevolg: veel stellen veranderden van gedachten. Vooral het afstaan voor adoptie werd moeilijker. Dat ze geen controle meer zouden hebben over het welzijn van mogelijke kinderen werd een belangrijke obstakel voor mensen die donatie overwogen, schreef Nachtigall al eerder in het Amerikaanse tijdschrift Fertility and Sterility. Voor de meesten was het, hoe zeer ze zich ook kunnen inleven in de kinderwens van een ander, uiteindelijk toch een stap te ver.