’Wijkagent kan rellen voor zijn’

In Frankrijk klinkt de roep om de terugkeer van de oude wijkagent na het geweld in Parijse voorsteden. Hij zou de burgers beter begrijpen en minder intimiderend zijn. De politie zelf ziet er niets in.

Met onheilspellend geraas hangt de politiehelikopter boven de woontorens van Villiers-le-Bel, het Parijse voorstadje dat eerder deze week het toneel was van een hevige geweldsuitbarsting. Maar de massaal ingezette politiemacht lijkt effect te hebben. In de nacht van dinsdag op woensdag gingen ’slechts’ vijftien auto’s in vlammen op.

In één van de straatjes in het labyrint van woontorens ligt een plastic motor – als een provocatieve herinnering aan het fatale ongeluk dat zondag twee jongens het leven kostte. Gelaten nemen de bewoners de schade op. Veel winkels zijn geplunderd, auto’s zijn in brand gestoken.

„Het is gewoon weer Clichy-sous-Bois” zucht Georges, een 51-jarige man van Antilliaanse afkomst, die druk bezig is met het plaatsen van een stuk karton in zijn ingeslagen autoruit. Ook in Clichy-sous-Bois was twee jaar geleden een fatale confrontatie tussen jongeren en politie de aanleiding tot gewelddadigheden. Toen een elektrocutie in een transformatorhuisje, nu een fatale botsing met een politieauto.

Maar daarmee lijkt de vergelijking op te houden. Zo is er, anders dan in 2005, van de sympathie met de relschoppers weinig te merken. Overal heerst verontwaardiging over de vernielingen die werden aangericht. „Kijk toch eens!”, zegt een dame met een hondje terwijl ze wijst naar de uitgebrande bibliotheek annex kleuterschool. „Het is puur nihilisme.”

Het geweld zelf is ook veel intenser dan in 2005, meent Hugues Lagrange, als socioloog verbonden aan het Instituut voor Politieke Studies. Lagrange baarde in Frankrijk veel opzien met een onderzoek waarbij hij een verband aantoonde tussen de intensiteit van geweld en de mate van integratie van de bewoners.

In wijken waar arme en slecht opgeleide immigranten woonden met grote gezinnen bleek het geweld tijdens de rellen van 2005 verhoudingsgewijs intenser te zijn dan in wijken met immigranten die al langer in Frankrijk woonden.

Lagrange wijst erop dat Villiers-le-Bel zo’n wijk is, waar de bewoners nog maar relatief kort in Frankrijk zijn. Veel bewoners kwamen in de jaren ’90 vanuit Midden-Afrika naar Frankrijk. „Voor jongens uit die gezinnen is fysiek geweld, bij voorkeur tegen de politie, een manier om maatschappelijke mislukking, en die van hun ouders, te compenseren”, zegt Lagrange.

Ook Pierre Merlange van politievakbond SNOP wijst op de toename van geweld om het verschil met eerdere rellen te markeren. „We hebben nu in twee dagen evenveel gewonde agenten als we in 2005 in twee weken hadden! Er werd met een geweer geschoten. Spraken we in 2005 nog van ’stedelijk geweld’, nu is het een heuse stadsguerrilla!”

De vraag is of de politie door haar optreden niet juist olie op het vuur gooit. Merlange reageert gebeten op die suggestie: „De jongeren zijn in oorlog met ons, wij niet men hen. Dat wordt nogal eens vergeten. ’Zij twee van ons; wij twee van hen’ lijken ze te denken. Maar wij proberen gewoon ons werk te doen!” Hij wijst erop dat er ruim 100 agenten gewond raakten en niet één jongere.

Toch verklaart dat ’werk’ volgens onderzoeker Lagrange deels het felle reageren van de jongeren op de politie. „De patrouilles en de systematische identiteitscontroles ervaren de jongeren, terecht of niet, als een voortdurende vernedering.”

Om de verhoudingen tussen politie en jongeren te verbeteren gaan er de afgelopen dagen juist stemmen op om de in 2002 afgeschafte wijkagent opnieuw in te voeren. Politievakbondsman Merlange is tegen dat idee. „Het principe is niet verkeerd, maar er zijn geen middelen voor. Voor iedere nieuwigheid moet iets verdwijnen wat er nu is. Dat kunnen wij ons niet permitteren”.

Volgens hem is het echte probleem de grote doorstroming binnen de politiemacht. Hij bepleit daarom ’trouw aan de wijk’, politiemensen moeten een nauwere band krijgen met de wijk waarin ze wonen en werken. „Het moet niet zo zijn dat ze na een jaar of twee alweer verhuizen.”