Arabische deelname krikt Annapolis op

Het was bon ton om af te geven op de ’top’ in Annapolis, die vanavond begint. Maar de deelname van Arabische ministers, en nu zelfs van een Syrische onderminister, heeft de toon veranderd. Ineens is het nu een echte top, en is Bush weer even leider van de wereld. Vooruitgang in het Palestijns-Israëlische overleg is er echter niet.

’De top van de lage verwachtingen’ betitelde gisteren een Israëlische krant de Midden-Oostenconferentie die morgen in het Amerikaanse Annapolis plaatsvindt. Zelden hebben politici en columnisten een top zoveel misprijzende, maar bloemrijke beschrijvingen toegekend: ’Het is een toneelvoorstelling zonder toneelstuk’ stelde een Israëlische schrijver; ’Het is een anorectische top’, wist een oud-minister. ’Het is als een etentje. Je hoeft het eten niet lekker te vinden en je hoeft het zelfs niet op te eten’, aldus een Jordaanse diplomaat.

In juli dit jaar lanceerden de Amerikanen hun plan voor een grote Midden-Oostenconferentie, nadat George Bush het schier onoplosbare conflict tussen Israëliërs en Palestijnen lange tijd uit de weg was gegaan. Van zijn vijf jaar geleden gelanceerde Routekaart voor de Vrede is zelfs het begin nog niet uitgevoerd. De vrede zou in 2005 getekend worden. Eén resultaat was er wel. De Routekaart wilde Palestijnse verkiezingen, als deel van de pogingen democratie naar het Midden-Oosten te brengen. De plannenmakers hadden niet voorzien dat die de islamitische Hamas aan de macht zouden helpen en zouden leiden tot een verdrijven van de toch al zo zwakke president Abbas en zijn Fatah uit Gaza.

Op aandringen van zijn minister van buitenlandse zaken Condi Rice wilde Bush nu nog een laatste poging wagen, in de hoop dat een succes hier zijn falen in Irak zou overschaduwen.

In gedachten had hij wellicht de conferentie die zijn vader indertijd (1991) in Madrid had georganiseerd – na de eerste Golfoorlog. Die leidde niet tot de gehoopte algehele vrede tussen Israël en de Arabische landen, maar bracht wel overleg op gang tussen Israëliërs en Palestijnen en, via een forse omweg (Oslo), een akkoord, zelfs een heleboel akkoorden, op papier.

De laatste grote poging een doorbraak te forceren leidde Bill Clinton zeven jaar geleden in Camp David. Hij eindigde in een fiasco.

Van generaals wordt wel gezegd dat zij altijd hun laatste oorlog overdoen. Ook politici hebben die neiging. Een van de lessen van Camp David was dat het tot mislukking bestempelen van de bijeenkomst een fatale vergissing bleek te zijn, die gevolgd werd door het uitbreken van een tweede intifada. Dus moest nu tevoren vaststaan dat Annapolis een succes zou worden. Maanden is daar aan gewerkt. Onder supervisie van Condoleezza Rice hebben de partijen geprobeerd tenminste in principe overeenstemming te bereiken over alle heikele punten: Jeruzalem, de grenzen, de vluchtelingen, het water en de nederzettingen. Het bleek een onmogelijke opgave. En dus werd het doel aangepast: Annapolis zou een podium worden voor Palestijnen en Israëliërs om in een gezamenlijke verklaring de verdere onderhandelingen te lanceren. Met nog een half etmaal te gaan voor de opening was ook dat gisteren – nog – niet gelukt.

De Palestijnen eisten een einddatum voor de onderhandelingen: eind 2008, gelijk met het aflopen van de termijn van Bush. De Israëliërs wilden geen tijdsdruk en wijzen op alle verstreken einddata van vorige plannen. Maar nog wezenlijker zijn de meningsverschillen over de definitie van het doel: twee staten naast elkaar. Israël wil daar aan toevoegen ’twee staten, Israël als staat voor het Joodse volk en Palestina voor het Palestijnse volk’. De implicatie is dat de oplossing voor de Palestijnse vluchtelingen in de Palestijnse staat ligt en zij geen aanspraak kunnen maken op terugkeer naar Israël. Tot vanavond zal mogelijk ook dat dispuut op de lange termijn worden geschoven om het samenzijn niet te verpesten. Wat van Annapolis overblijft, is dat het een startsein is voor verdere onderhandelingen.

Tegelijkertijd is dat ook de enige hoopgevende betekenis van Annapolis: voor het eerst, na zeven jaar van ongekend geweld met 5000 doden, zitten Israëliërs en Palestijnen weer serieus om de tafel.