Een leuke korte serie, dachten wij

In de speciale kerstVerdieping keken we terug op tien jaar Tien Geboden. Dat was, is en blijft een fascinerende interviewreeks.

Ik kan het weten, want ik heb – in mijn tijd als eindredacteur van de Verdieping – de productie van de Tien Geboden van nabij meegemaakt.

Godsdienstsocioloog Hijme Stoffels heeft, op verzoek van de krant, alle 250 afleveringen geanalyseerd die in de afgelopen tien jaar werden gepubliceerd. Zijn bevindingen stonden in de kerstVerdieping en het complete onderzoek is te vinden op trouw.nl (ga naar Meer!). Stoffels noemt de Tien Geboden een „uniek tijdsdocument, waarin representanten van de culturele en intellectuele elite op vrijmoedige wijze getuigen van hun ervaringen, hun inzichten, hun frustraties en hun verlangens”. De formule van de interviewreeks is, volgens Stoffels, ijzersterk en vertoont geen tekenen van metaalmoeheid.

Daar ben ik het mee eens. Een redactie moet zich voortdurend de vraag stellen of de vaste elementen en series in de krant nog voldoen, of we niet vervallen in een routine die niemand meer boeit. Maar daarbij moet de redactie wel de kunst verstaan het goede te behouden.

De Tien Geboden behoort daartoe. Dat komt niet alleen door de formule van de interviewreeks, maar ook door de maker ervan. Arjan Visser is een begenadigd schrijver en een geweldige interviewer. Hij is een meester in het naar boven halen van soms diep verborgen ideeën en gevoelens van mensen.

En daar gaat het om in die interviewreeks. Het is niet zo dat Visser met stenen tafelen onder de arm op een bekende Nederlander afstapt, om gebod voor gebod door te nemen. Arjan verdiept zich goed in het leven van de mensen die hij gaat interviewen, en heeft van tevoren al een paar punten die in het gesprek van pas kunnen komen. In de levensloop van mensen moet iets te vinden zijn waarop hij kan aanhaken. Is dat niet te vinden, dan valt de kandidaat in de regel af.

De meesten van de 250 geïnterviewden zagen dat aankomen. De reeks was al snel bekend. Dus wie gevraagd werd, wist dat hij ziel en zaligheid zou moeten blootgeven.

En hoewel de meerderheid van de geïnterviewden ongelovig zegt te zijn, blijken de Tien Geboden voor iedereen actuele betekenis te hebben. De levenswandel laat zich er prima in vatten.

De enkele keer dat dat mislukte, betrof het diepgelovige mensen die wel hun visie op de geboden wilden geven maar niet over hun persoonlijk leven wilden praten. Het zijn schaarse uitzonderingen. In het overgrote deel van de gevallen weet Visser mensen tot vertellen te brengen over hun leven, ook over gebeurtenissen die hen beklemmen of met schaamte vervullen.

In sommige levens zijn die gebeurtenissen zo talrijk, dat mensen de confrontatie niet aandurven. Zij weigeren deelname. De lijst met 250 geïnterviewden is indrukwekkend. Maar de lijst met mensen die ooit voor de reeks zijn gevraagd is veel langer. Het is verleidelijk een paar van die namen te onthullen, maar die lijst is natuurlijk beroepsgeheim.

Een naam die in de lijst geïnterviewden niet voorkomt is die van Cisca Dresselhuys, hoofdredactrice van Opzij. Die zou je daar toch verwachten. Maar Dresselhuys was het onderwerp van de allereerste Tien Geboden, degene op wie de formule werd getest. Die allereerste werd niet gepubliceerd in Trouw maar in Nieuwe Revu, waarvoor Arjan Visser toen nog werkte.

Het was Cisca Dresselhuys die Arjan de suggestie deed om met de reeks naar Trouw te gaan. Leuk voor een aflevering of tien, dachten wij toen. Maar de Tien Geboden bleek vele malen sterker.