pop-icoon / Ali B: voor de één redder, voor de ander het kwaad

Messias of Judas: wat je vindt van rapper Ali B. laat zien waar je staat in de samenleving, ontdekte Esther Hendriksen. Zij studeerde af op het fenomeen.

Links, rechts, jong, oud, wit, zwart, gelovig en atheïstisch. Iedereen kent hem en iedereen vindt iets van Ali B. Hij is niet gewoon een rapper, Ali is een fenomeen.

Daarom besloot Esther Hendriksen (28) hem als afstudeeronderwerp te gebruiken voor haar studie media & cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. En met succes, ze studeerde cum laude af op de rapper uit Almere.

Hendriksen: „Ali B. is uitgegroeid tot een uniek figuur uit de popcultuur en vanwege zijn afkomst – hij is een Marokkaanse Nederlander – heeft een onderzoek naar hem maatschappelijke relevantie. Ik beschrijf via Ali B. in feite de multiculturele samenleving.”

Iedereen heeft een mening over Ali, die oorspronkelijk Ali Bouali heet. Hendriksen onderzocht aan de hand van artikelen uit kranten en tijdschriften en uitingen op internet over Ali B., wat de verschillende zijn. Ze kwam erachter dat verschillende groepen zich Ali B. toe-eigenen of juist afkeuren om hun eigen positie in de multiculturele maatschappij te bepalen.

„De aanduidingen in de media variëren van Messias tot Judas. Progressief links beschouwt hem als hoop in bange dagen, terwijl rechts Nederland meent dat we met een slinkse Marokkaan te maken hebben die stiekem zijn zakken vult terwijl hij de weldoener uithangt.”

Anderen spreken van een ’eigentijdse dominee’ en ’troetelmarokkaan’. In moslimkringen geldt B. juist als ’verkaasde Marokkaan’.

Niemand schijnt neutraal tegenover hem te kunnen staan. „Misschien dat de kinderen die zijn plaatjes kopen dat nog kunnen. Voor hen is hij waarschijnlijk gewoon een popidool en kinderheld. Maar de rest van de samenleving kan zijn muziek niet loskoppelen van zijn afkomst en geloof.”

Hendriksen vindt dat een veeg teken. „Het is treurig dat wanneer hij geprezen wordt, dat vooral is omdat hij zulke lekkere Hollandse karaktertrekken heeft.”

B.’s Marokkaanse of islamitische identiteit wordt Volgens Hendriksen ’regelmatig zorgvuldig weggepoetst’. „Terwijl dat ook een belangrijk deel van hem is. Juist zijn culturele flexibiliteit maakt hem wie hij is. Het is opvallend is dat hij dat zelf inmiddels steeds vaker benadrukt.”

Hendriksen gelooft niet dat Ali, zoals veel mensen zouden willen, een bruggenbouwer kan zijn. Dat komt door het nieuw realisme dat zijn intrede in Nederland heeft gedaan, schrijft ze in haar scriptie. „Het multiculturele debat is sinds de moord op Fortuyn en Van Gogh veranderd in een gefragmenteerde strijd voor het behoud van eigen normen en waarden.”

Je zou denken dat iemand als Ali B. – die moslim en Marokkaan is, maar ook van Hollandse kost houdt en ook nog van oorsprong zwarte muziek maakt – bij uitstek mensen verenigt.

Hendriksen: „Maar in feite gebruiken mensen – zowel allochtoon als autochtoon – Ali B. alleen maar om hun eigen identiteit angstvallig te bevestigen. Niet om hun denkbeelden over de ander bij te stellen.”

Hendriksen stuurde Ali haar scriptie op. „In een kort briefje zei hij dat hij het ’dope’ vond dat ik hem als afstudeeronderwerp had gekozen en dat hij mijn onderzoek zeker ging lezen. Maar iets zegt me dat hij er een beetje genoeg van heeft om als politiek figuur te worden gezien. Hij wil gewoon rappen.”