Arts en ethiek / ’Veilig’ melden medische fout gaat te ver (opinie)

Een arts die een medische fout verzwijgt, is strafbaar, net als iemand die doorrijdt na een ongeluk. Het is geen goed idee artsen vrijuit te laten gaan.

In de gezondheidszorg is patiëntveiligheid een prioriteit. Hoe beter de kwaliteit van de zorg, hoe beter het voor patiënten is.

Soms gaat er iets mis bij de behandeling van patiënten. Volgens schattingen overlijden in Nederland jaarlijks 3000 tot 5000 patiënten door medische fouten. Een veelvoud houdt er blijvende lichamelijke schade aan over. Ter vergelijking: jaarlijks sterven er in dit land circa 850 mensen in het verkeer.

De gezondheidszorg kent een oud probleem. Fouten komen meestal alleen aan het licht als ze door zorgverleners zelf worden gemeld. Benadeelden hebben vaak geen idee dat er een fout is gemaakt en zijn afhankelijk van de melding door arts of verpleegkundige.

Al jaren lang blijkt dat artsen aanzienlijk minder melden dan verpleegkundigen. Als een arts meldt gaat daaraan ook nog wel eens een initiatief van een verpleegkundige aan vooraf.

De Iinspectie voor de gezondheidszorg wil zorgverleners in ziekenhuizen stimuleren fouten te melden. Zij kunnen dat voortaan doen zonder dat ze meteen sancties hoeven te vrezen (Trouw, 2 februari). Op dat plan is veel af te dingen.

Het is van belang dat medische fouten aan het licht komen. Zowel voor verbetering van de kwaliteit van de zorg als voor de rechtstreeks benadeelden die met de gevolgen blijven zitten. In juridisch opzicht is het duidelijk. Artsen en verpleegkundigen hebben zowel tegenover de patiënt (of diens nabestaanden) als tegenover de instelling waar zij werken de plicht om medische fouten te melden. Daarbij gaat het vooral om fouten die voor patiënten nadelige gevolgen hebben. Zorgverleners die niet melden handelen dus onrechtmatig.

Doorrijden na een verkeersongeval is ook onrechtmatig en zelfs strafbaar. Stelt u zich voor dat automobilisten dat massaal zouden doen. Wat zou de oplossing van dat probleem moeten zijn? Zou er dan een wet komen die bepaalt dat zij zich veilig kunnen melden zonder de gevolgen van het ongeval te hoeven dragen? Nee, dat zou toch een onaanvaardbare knieval zijn voor lieden die zich maatschappelijk misdragen?

Zorgverleners worden anders behandeld dan andere Nederlanders. Er gaan nu stemmen op om een wettelijke regeling te maken die ertoe zou moeten leiden dat zorgverleners ’incidenten’, inclusief gebeurtenissen die daadwerkelijk tot schade voor patiënten hebben geleid, 100 procent veilig kunnen melden. Er zouden dan jegens de melder geen maatregelen worden getroffen. Die regeling zou uitdrukkelijk ook moeten gelden voor degene die de fout zelf heeft gemaakt. Het is een concessie aan professionals die maatschappelijk onwenselijk gedrag vertonen door eigen fouten niet te melden.

Iedereen zal het er over eens zijn dat medische fouten gemeld moeten worden. Maar het is een betere weg om dat op een andere manier te bevorderen dan aan afkeurenswaardig gedrag tegemoet te komen.

John Beer is advocaat te Amsterdam