pakistan / Ook mannen sluiten gedwongen huwelijken

In Pakistan gaat 95 procent van de vrouwen een gearrangeerd huwelijk aan. Maar ook veel mannen moeten eraan geloven. „Als ik had geweigerd zou mijn hele familie zich tegen me hebben gekeerd. Dat zou ik niet kunnen verdragen.”

’Ik werd wakker door geweerschoten”, vertelt een journalist die zich Nadeem noemt. „Mijn zus stormde mijn kamer binnen. ’Gefeliciteerd’, riep ze. ’Gefeliciteerd met wat’, vroeg ik. ’Je bent verloofd’, antwoordde ze.

Ik was geschokt en begon te huilen. ’Je kunt er niets tegen doen, je moet gehoorzamen’, zei mijn zus, ’het gaat om de eer van je vader. Hij heeft besloten.’ Ik was er niet klaar voor. Ik was pas 18 of 20. Ik was een verlegen jongen en meer geïnteresseerd in boeken.” De schoten gaven aan dat zijn huwelijk besloten was. Nadeem gaf geen kik en heeft nu vier kinderen.

Niet alleen vrouwen in Pakistan volgen een strikt systeem van culturele regels en gebruiken, ook mannen moeten eraan geloven, zegt Shahida Kazi, een journaliste met veel ervaring in sociale onderwerpen. „Als het om sekseproblemen gaat denkt iedereen aan vrouwen. Er wordt aangenomen dat mannen vrij zijn om te doen wat ze willen. Maar mannen worden gedomineerd door hun vaders en hún vaders worden weer gedomineerd door hún vaders.”

Johar Ali, socioloog aan de Peshawar University, gelooft dat zeker de helft van de mannen – maar andere schattingen liggen vaak hoger – gedwongen huwelijken aangaat, tegenover 95 procent van de vrouwen. „Wij geloven dat ouders beter weten welke partner geschikt is voor een 20- of 30-jarige. Een huwelijk in Pakistan is een permanente verbinding. Het concept vriendje-vriendinnetje bestaat hier eigenlijk niet. Dus je moet in één keer goed kiezen.”

Het huwelijk is bovendien geen verbinding tussen een man en een vrouw, maar tussen twee families met als doel overleving, zegt Ali. Het huwelijk moet de status van de familie representeren of verhogen. Islamitisch is het transactie-huwelijk niet, hoewel 97 procent van de bevolking moslim is. „De cultuur is bijna tegengesteld aan wat de islam zegt.” De Koran vers 4:21 noemt het huwelijk een overeenkomst tussen echtgenoot en echtgenote.

Ayaz Khan, psycholoog en opgegroeid in Khyber Agency, een semi-autonoom stamgebied, zegt dat in Pakistan het collectief voorrang krijgt op het individu. „Deze mentaliteit is een afspiegeling van de omgeving. De overheidsinstellingen zijn niet sterk, dus de makkelijkste manier om jezelf te beschermen is door middel van nauwe familiebanden. Dat creëert een norm van opoffering: als ik jou vandaag bescherming bied, doe jij dat morgen voor mij.”

In de landelijke gebieden, waar 68 procent van de Pakistanen woont, heeft de overheid nauwelijks macht en zijn illegale lokale raden de baas. Landbouw is de belangrijkste bron van inkomsten voor zeker de helft van de bevolking, maar vanwege de droogte en het daarmee gepaard gaande gebrek aan water leeft 30 procent van de Pakistanen onder de armoedegrens.

Veel mannen in Pakistan wonen in een gezamenlijk familiesysteem met broers en ouders, ook als ze getrouwd zijn. Beslissingen zijn een familieaangelegenheid, vooral onder mannelijke leden. Het lid met de meeste economische macht geeft meestal de doorslag, zegt Khan. Hij beschrijft het als ’tegelijkertijd in 2007 en in het stenen tijdperk leven.’

Toch hebben moeders en echtgenotes ook wat te zeggen als het gaat om trouwen en kinderen. Nadeem: „Een jaar nadat ik was getrouwd vroeg mijn moeder me waar de kinderen bleven. Dus kregen we een baby. Ik wilde eigenlijk niet meteen kinderen. Je moet tijd hebben voor ze, klaar zijn om van ze te houden. Maar mijn moeder droeg me op een baby te krijgen, dus maakten we er eentje. We hebben nu al vier kinderen en het is mooi zo.”

Het komt weinig voor dat mannen de huwelijkswensen van hun meerderen naast zich neerleggen, al proberen ze het wel, zoals de 31-jarige welzijnswerker Maqbool. Drie jaar lang vocht hij met zijn oudste broer om zijn huwelijk met een ongeschoold jong meisje te voorkomen. Het huwelijk was de verantwoordelijkheid van zijn broer, omdat hun ouders overleden waren. De eerste twee jaren probeerde Maqbool zijn broer over te halen om zijn klasgenote te mogen trouwen. „Ze was zo blij toen ik haar vroeg en haar familie stemde toe”, zegt Maqbool. Maar twee jaar later trok ze zich terug. „Ze zei: ’Sorry, ik kan niet met je trouwen. Hoe kan ik bij jouw familie leven als niemand me daar wil?’ Ik zei dat ik het begreep. Ik had hetzelfde gedaan.”

Het derde jaar stond in het teken van de strijd welke vrouw zijn broer zou kiezen. Maqbool: „Ik wilde iemand met wie ik goed zou kunnen praten. Maar mijn broer weigerde, omdat geschoolde meisjes volgens hem de familiebanden verbreken. Ik zei dat ik nooit bij mijn familie weg zou gaan, ik maak ook deel uit van onze stam. Maar hij zei: ’Nee, we hebben een vrouw nodig met wie we kunnen overleven’.”

Op 29 april 2005 hoorde Maqbool de geweerschoten. De datum staat in zijn geheugen gegrift. „Het was de dag dat ik gekke gerritje werd,” zegt hij. Zijn huwelijk met een 22-jarig ongeschoold meisje dat hij nog nooit had gezien was geregeld. Ze kostte ruim euro 3000. Maqbool had er in het begin veel moeite mee, maar weet dat er geen weg terug is. „Als ik geweigerd had zouden ze tegen me zijn. Ik zou financieel in de problemen komen, geïsoleerd worden en ik zou door niemand meer beschermd of gerespecteerd worden. Dat zou ik niet kunnen verdragen.”

Stiekem met zijn liefde trouwen had zijn dood kunnen betekenen, erkent Maqbool. Eerder deze week nog werden een man en een vrouw in de provincie Punjab dood gestenigd wegens mogelijk overspel. In 2004 telde de Pakistaanse organisatie Lawyers for Human Rights and Legal Aid 369 eermoorden van mannen en 870 van vrouwen – ’het topje van de ijsberg’. Pakistan stelde in dit jaar een wet in waarbij eermoordenaars de doodstraf kunnen krijgen.

Het liefdeshuwelijk brengt de harmonie binnen de familie in gevaar, zegt Khan. „Liefdeshuwelijken creëren een staat binnen een staat.” Nadeem zegt dat vrijen daardoor een plichtpleging is voor zijn vrouw. „Eén keer per week zegt ze ’kom’. En dan gebeurt het. Ze gedraagt zich als mijn vrouw, niet als een vriend. Na al die jaren weet ze nog steeds niet wat ik prettig vind en wat niet.”

Khalid, getrouwd in een gearrangeerd huwelijk en vader van twee kinderen, is ook niet tevreden met de seks als hij het vergelijkt met de pornofilms, die volgens hem in bijna alle winkels en via mobiele telefoons te koop zijn. Twee keer per maand bezoekt hij een prostituee voor euro 37 per nacht, terwijl hij met het verkopen van dieren maar euro 253 per maand verdient. Hij wil ook een maîtresse, maar die zijn moeilijk te vinden, zegt hij. „Ik heb gewoon veel seks nodig.” Zijn ongeschoolde en afgezonderde vrouw zou niet protesteren als zij erachter zou komen, meent Khalid. „Ik denk dat weinig vrouwen hier protesteren. Als ik mijn ’talaq’ geef is het huwelijk over. Dan kan ze een ander huwelijk aangaan, maar ik denk dat ze geen echtgenoot vindt. Ze heeft me nodig.” Gescheiden vrouwen worden vaak niet geaccepteerd, zegt Ali.

Hoewel de culturele regels net zo strikt zijn voor mannen als voor vrouwen, maakt de financiële afhankelijkheid nu net het verschil, zegt Ali. „Mannen hebben nog iéts te zeggen, omdat ze financieel sterk staan. Vrouwen kunnen hier niet eens aan denken.”

Een overgang waarbij mensen meer individuele vrijheid genieten ziet Khan nog niet snel gebeuren. Hij zegt dat industrialisering voor economische onafhankelijkheid zou kunnen zorgen, waardoor er ruimte ontstaat voor psychologische onafhankelijkheid. Zonder kennis verloopt dat proces langzaam, zegt hij. Volgens de overheid is bijna 50 procent van de bevolking analfabeet.

Maqbool heeft besloten zijn huwelijk als een uitdaging te zien. „Ik heb een nieuwe kans om een leven te veranderen en dat zal ik doen. Ik ga heel veel om haar geven. Ik wil niet dat ze lijdt met mij. Het is niet haar schuld. Zij is mij gegeven. Haar werd niets gevraagd.”

De namen van Nadeem, Maqbool en Khalid zijn veranderd. Door deze verhalen te vertellen schenden de mannen de eer van hun familie. Dat kan ze duur komen te staan.