voetbal eredivisie / Verschillen alleen maar groter geworden

Gerieflijk heeft de ongenaakbare titelhouder PSV zich voor de korte winterstop teruggetrokken, met een voorsprong van elf punten op Ajax en twaalf op AZ. Tegen de verwachting in zijn de verschillen alleen maar groter geworden.

Dat is deels toe te schrijven aan de overmacht van PSV, dat met een onbreekbare evenwichtigheid vijf punten meer behaalde dan vorig seizoen in twintig speelronden. Maar méér is het te wijten aan verval bij de belangrijkste uitdagers. Ajax bleef ondanks een ogenschijnlijk hoopgevende renovatie in gebreke. De prestaties van AZ kunnen op verscheidene manieren worden beoordeeld, maar in alle gevallen moet de conclusie luiden dat de stap naar de werkelijke top onder de huidige omstandigheden niet kan worden gezet.

Van spanning zal in de bovenste rijen in elk geval voorlopig geen sprake zijn na de hervatting van de competitie, op zondag 14 januari. Met een gaatje van vijf punten tussen FC Twente op de vijfde plaats en Heerenveen op de zesde, en gezien het krachtsverschil tot dusverre tussen die ploegen, tekent het deelnemersveld van de voornaamste play-offs (de nummers twee tot en met vijf) zich zelfs al af. Tegenstanders van de barrage zullen ook daar met graagte op wijzen, maar een steekhoudend argument kan het niet zijn.

De vorig seizoen geïntroduceerde nieuwe opzet had ook heel anders kunnen uitpakken met bijvoorbeeld tot het einde van de reguliere competitie een strijd tussen drie titelpretendenten, waarvan er slechts één als de kampioen de play-offs zou kunnen ontlopen. Vorig jaar mocht in dit stadium nog op zo’n scenario worden gehoopt, met AZ en Feyenoord op drie punten achterstand van PSV, nu is de illusie allang vervlogen. Maar dat kan moeilijk worden geweten aan het gewijzigde competitieschema, of aan de bedenkers ervan.

Zij kunnen het niet helpen dat AZ in cijfermatig opzicht een pas op de plaats maakt die gezien de ambities in Alkmaar teleurstellend mag heten. De ploeg, geprezen om het bij voorspoed gestroomlijnde spel, heeft vier punten minder dan vorig seizoen na twintig duels en in de laatste week vóór de onderbreking werden zeven punten verspeeld: tegen NEC (0-0), FC Twente (3-0) en, op oudejaarsdag, Roda JC (2-2). Niet alleen in dat drieluik openbaarde zich de voorlopig nog structurele tekortkoming van AZ: een gebrek aan eigen initiatief bij tegenslag, aan het vermogen om dan ín het veld iets te corrigeren.

Het is een bekend euvel van teams van Louis van Gaal, de dominante coach die veel zo niet alles zelf in de hand wenst te hebben. Zijn voorkeuren weerspiegelden zich in het aankoopbeleid van AZ, dat vele talentvolle doch onvolgroeide spelers aantrok. Nu PSV – wél volwaardig door een mengeling van ervaring, talent en weerbaarheid – uit het zicht is verdwenen en AZ in topduels nog altijd niet over de vereiste mentale instelling blijkt te beschikken, dringt zich opnieuw de wetmatigheid op dat zonder sturende spelers in het veld een wezenlijke stap voorwaarts niet kan worden gemaakt.

Maar er is óók iets te zeggen voor de tussenbalans van Van Gaal, die overwegend trots zegt te zijn op zijn danig gewijzigde en verjongde ploeg die wederom aantrekkelijk speelt, óók over de grens in het Uefa Cup-toernooi. Er valt te twisten over Van Gaals analyse van AZ’s slotweek van 2006 (vrij vertaald: in alle drie wedstrijden kansen genoeg gecreëerd, maar het zit door persoonlijke fouten wel eens tegen). Maar zijn strategie is respectabel: Van Gaal neemt zijn spelers in bescherming, zoals hij dat altijd heeft gedaan.

Een hevig contrast daarmee vormde zaterdagmiddag de demonstratieve woede van Ajax-trainer Ten Cate aan het adres van de gewisselde international Sneijder. Het was een treffende uitbeelding van de onbeteugelde frustraties bij Ajax, dat het jaar afsloot met nieuw puntenverlies (2-2 bij NEC) aan de hand van een coach die niet voor het eerst in nog maar een halfjaar in Amsterdamse dienst de wenkbrauwen deed fronsen. Ajax is niet zo versterkt als gedacht, ook omdat ex-international Stam toch geen natuurlijke leider blijkt, en de trainer sneller dan verwacht is ontmaskerd. Ten Cate mist bovenal de waardigheid van een topcoach.

Al met al is er weinig tot geen reden om aan te nemen dat het eenzijdige beeld in de top van Nederland zich op korte termijn zal wijzigen. Dat is geen opwekkend vooruitzicht, al wordt met die constatering PSV tekort gedaan. De veelzijdige alleenheerser uit Eindhoven kan moeilijk worden verweten dat de concurrentie gedesoriënteerd te werk gaat (Ajax) dan wel door verklaarbare begrenzingen wordt geremd (AZ).