kabinetsformatie / Het speculeren over de poppetjes is volop aan de gang

Den Haag heeft zich overgegeven aan het favoriete gezelschapsspel: welke partij krijgt welk ministerie en wie worden de nieuwe bewindspersonen in Balkenende-4?

Nu het regeerakkoord vrijwel op papier staat, kan Den Haag zich wijden aan het speculeren over de poppetjes. De verdeling van ministersposten is een ingewikkelde klus met een hoog politiek gehalte.

Als vandaag de drie fracties van CDA, PvdA en ChristenUnie ja zeggen tegen de tekst van het regeerakkoord kan Jan Peter Balkenende aan zijn vierde formatieklus beginnen.

Dat Balkenende formateur en beoogd premier is, kan voor niemand meer een verrassing zijn. Zeker niet nadat vorige week duidelijk werd dat ook Wouter Bos in het kabinet komt, hoezeer een deel van de achterban dat ook betreurt. Ook Rouvoet gaat voor de CU in het kabinet.

Over de portefeuilles en de namen is ongetwijfeld tijdens de onderhandelingen met informateur Wijffels al gesproken. De minister voor vreemdelingenbeleid en integratie verdwijnt in ieder geval. Vreemdelingenbeleid wordt als vanouds een staatssecretariaat bij Justitie.

Er komt een minister voor integratie en wonen. De nieuwe coalitie wil daarmee haar politieke prioriteit duidelijk maken: de aanpak van de problemen in de achterstandswijken. De PvdA hecht zeer aan een integrale aanpak van deze problemen. Het CDA had liever een minister van integratie, participatie en emancipatie gecreëerd.

Dat de ChristenUnie in het kabinet zit, komt tot uitdrukking in de nieuwe minister van jeugd en gezin. Het ligt voor de hand dat André Rouvoet als vice-premier die post neemt. Rouvoet krijgt dan, net als zijn collega van Integratie en Wonen, beleidsterreinen onder zich die nu nog verspreid over vele ministeries zitten. Dit worden zogeheten coördinerende ministers, precies zoals de secretarissen-generaal dat deze zomer adviseerden. Deze topambtenaren willen dat in een kabinet voor belangrijke beleidsterreinen – zoals Jeugd – een minister integraal verantwoordelijk is, om departementale versnippering te voorkomen. Formateur Balkenende moet verder het traditionele kaartspel spelen. Duidelijk is al dat het nieuwe kabinet evenveel ministers kent als nu. Het CDA krijgt er acht, PvdA zes en ChristenUnie twee. Omdat de PvdA hierdoor iets onderbedeeld is, krijgt die partij meer staatssecretarissen dan het CDA.

Het CDA zet naast Algemene Zaken naar verluidt zwaar in op de ministeries van binnenlandse zaken en economische zaken. Verder wil het graag Buitenlandse Zaken, Verkeer en Waterstaat en Landbouw. De PvdA neemt in ieder geval de ministeries van financiën, integratie en wonen, milieu en ontwikkelingssamenwerking en zal uit oogpunt van een eerlijke verdeling Justitie toebedeeld krijgen. De ChristenUnie wil naast de jeugdminister een minister voor defensie leveren. Daarmee zweven de ministeries voor onderwijs, sociale zaken en volksgezondheid nog boven de markt. De PvdA kan er hier nog één van krijgen. Een belangrijke ministerskandidaat van Bos – de Amsterdamse wethouder Aboutaleb – wil naar Onderwijs. Maar waarschijnlijker kiest de PvdA voor sociale zaken. Anders zit Bos straks in een kabinet met alleen maar CDA’ers op de belangrijkste financieel-economische ministeries.