Servië verwerpt Kosovo-plan Ahtisaari

(Novum/AP) - VN-bemiddelaar Martti Ahtisaari heeft vrijdag zijn plan voor de toekomst van Kosovo gepresenteerd. Het plan is de eerste stap naar zelfbestuur voor de opstandige Servische provincie. Volgens Ahtisaari is het voorstel een compromis tussen de wensen van de etnische Albanezen en de Serviërs, maar het lijkt erop dat de Albanezen tevredener zijn dan de Serviërs.

De Kosovaarse president Fatmir Sejdiu sprak de overtuiging uit dat Kosovo spoedig een 'onafhankelijke staat' wordt en beloofde dat de rechten van de Servische minderheid voldoende beschermd worden.

De Servische president Boris Tadic verwierp het plan, omdat het 'de mogelijkheid van onafhankelijkheid' voor de provincie opent. Servië zal nooit akkoord gaan met Kosovaarse onafhankelijkheid, zei Tadic.

Hoewel in het voorstel het woord 'onafhankelijkheid' niet voorkomt, wordt ook niet gerept van de 'Servische territoriale integriteit', zei Tadic. Daarmee staat volgens hem de deur open voor Kosovaarse onafhankelijkheid. Het afdwingen van onafhankelijkheid voor Kosovo schendt de principes van het internationaal recht en zal een gevaarlijk politiek en juridisch precedent vormen, zei Tadic.

Ook de Servische premier Vojislav Kostunica, die vrijdag weigerde Ahtisaari te ontmoeten, deed het voorstel af als illegaal, omdat het het VN-handvest schendt door de soevereiniteit van VN-lid Servië te ondermijnen. Ahtisaari is niet bevoegd om Servisch territorium op te delen en zijn internationaal erkende grenzen te wijzigen, zei Kostunica. Een leider van de Servische minderheid in Kosovo, Slavisa Janackovic, noemde het plan onacceptabel. "Ahtisaari is hier naartoe gekomen om ons te bedriegen. Alle Serviërs zullen Kosovo verlaten, het zal een onafhankelijke Albanese staat worden."

Onder meer de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en de Europese Unie schaarden zich achter het plan van Ahtisaari, die het omschreef als voorlopig. Tijdens toekomstige onderhandelingen kunnen er nog wijzigingen in worden aangebracht, zei hij.

In het VN-plan worden de voorwaarden uit de doeken gedaan voor wat neerkomt op soevereiniteit voor Kosovo onder internationaal toezicht. Over onafhankelijkheid wordt echter niet gerept, zo blijkt uit passages waarop het persbureau Associated Press de hand heeft weten te leggen.

In de delen van het plan die AP onder ogen kreeg wordt gepleit voor een multi-etnisch Kosovo 'dat zichzelf democratisch bestuurt met volledig respect voor de rechtsorde'. Ook wordt aanbevolen dat de provincie een eigen grondwet krijgt, evenals de bevoegdheid om internationale verdragen te sluiten en het recht zich aan te sluiten bij internationale organisaties.

De VN-Veiligheidsraad moet het voorstel van Ahtisaari nog goedkeuren. Kosovo is een VN-protectoraat sinds de Navo in 1999 de troepen verjoeg die de toenmalige Servische president Slobodan Milosevic naar de provincie had gestuurd om korte metten te maken met de etnisch-Albanese onafhankelijkheidsbeweging. De Albanezen, die veruit in de meerderheid zijn in Kosovo, hebben het voorstel van Belgrado voor verregaande autonomie binnen Servië afgeslagen en eisen onafhankelijkheid. Volledige onafhankelijkheid is voor Belgrado onbespreekbaar.

Het plan biedt de Servische minderheid in Kosovo een hoge mate van zeggenschap over haar eigen zaken. Er komen zes nieuwe gemeenten onder Servisch bestuur en de Serviërs krijgen meer zeggenschap over het hoger onderwijs en de gezondheidszorg. De stad Kosovska Mitrovica, een broeinest van spanningen tussen het Servische noorden en Albanese zuiden, wordt opgedeeld in twee gemeenten.

Een hoge EU-functionaris moet toezicht gaan houden op de uitvoering van het plan. De Nederlandse diplomaat Pieter Feith zou een serieuze kandidaat zijn voor die functie.

Diplomaten zeiden dat het plan voor beide partijen teleurstellend is. De Serviërs moeten accepteren dat ze Kosovo kwijtraken, terwijl de Albanezen de blijvende internationale bemoeienis moeten aanvaarden, evenals aanzienlijke beperkingen van hun soevereiniteit en een ruim pakket rechten voor de Servische minderheid, aldus een westerse diplomaat die anoniem wenste te blijven.

De Europese Unie drong er vrijdag bij de Servische en Albanese autoriteiten op aan zich flexibel op te stellen bij de bespreking van het plan en te erkennen dat een compromis noodzakelijk is.