Chocoladerepen / Cacaoslaven zijn een fabeltje (opinie)

In Nederland wordt actie gevoerd voor ’slaafvrije’ chocolade. Maar de misstanden bij de productie van cacao vallen mee. Kinderen die werken op de plantages, doen dat graag, als gratis opleiding.

Via internet heb ik met verontwaardiging gevolgd hoe ’onderzoeksjournalist’ Teun van de Keuken in een tv-uitzending van ’Pauw & Witteman’ informatie manipuleerde over de cacaoproductie in Ivoorkust, 's werelds grootste cacaoproducent, waar ik woon en werk als economisch journalist.

Zeven jaar nadat ik en andere journalisten hier vergeefs zochten naar ’cacaoslaven’ – naar aanleiding van een Unicef-rapport waarin die mediagenieke term gebruikt werd – komt Van de Keuken in doodleuk vertellen dat die er wél zijn. Unicef heeft de term al lang ingetrokken. Maar in het RVU-programma ’Keuringsdienst van Waarde’ voert Van de Keuken campagne voor ’slaafvrije’ chocolade.

Het klopt niet dat cacao hier verbouwd wordt op industriële plantages. Dat zou het verschil zijn tussen Ivoorkust en Ghana, waar Van de Keuken cacao vandaan haalt voor zijn ’slaafvrije’ repen. In werkelijkheid groeit cacao hier, net als in Ghana, in schaduwrijke kleine boomgaarden van gemiddeld twee hectares. Ik ken slechts twee industriële plantages, waarvan een vrijwel niet meer functioneert.

In die boomgaarden werken inderdaad ook minderjarige kinderen. Meestal zijn dat de kinderen van de boer zelf, die zo het vak leren. En als ze niet luisteren, krijgen ze klappen. Dat klopt, maar niet met de zweep. En niet tot ze er bij neervallen. Wel tot ze luisteren.

Er zijn kinderen uit buurlanden die veel armer zijn dan Ivoorkust. Hun ouders hebben geen geld voor de reis maar willen dat hun kinderen het lucratieve vak van cacaoboer leren. Dus spreken zij met de ’slavenhaler’ af dat hun kind het eerste jaar ’gratis’ werkt om de reis terug te betalen. Daarna is het kind vrij om te werken waar en bij wie hij wil. Vaak eindigt dat met het planten van een eigen cacaogaard.

Er zijn inderdaad gevallen geweest van slechte behandeling. Maar de sociale controle in de dorpen en cacao-kampementen is dermate groot dat dat echt uitzonderingen zijn. Al bijna 50 jaar is deze cacao-immigratie aan de gang en de immigranten bezitten nu ongeveer de helft van de 700.000 cacao boomgaarden hier.

Ik heb zeker kinderen aan het werk gezien in de cacaogaarden en onkruid kappen is inderdaad zwaar werk. Maar als ik ze ondervraag maken ze zeker niet de indruk uitgeput of murw geslagen te zijn. Integendeel. Ze stralen altijd van trots dat ze hun grote broer of vader mogen en kunnen helpen. Meestal werken ze voor of na schooltijd.

Als Van de Keuken doorgaat met zijn actie tegen Ivoorkust zal het goed gaan met zijn reepjes maar bedreigt hij wel de broodwinning van de naar schatting 7 miljoen mensen die hier direct of indirect afhankelijk zijn van de cacao productie.

Vincent t'Sas werkt in Ivoorkust als economisch journalist.