brazilië / Zonder de samba is Mangueira niet meer dan een achterbuurt

Heel Rio kijkt uit naar het Carnaval volgende maand. De vrolijke springers die je in de optochten ziet, komen uit wijken waar het leven hard is.

De kleuren roze en groen sieren de straten op de top van de heuvel van sloppenwijk Mangueira. De wijk is druk bezig met de voorbereidingen voor het carnaval.

Hoe gezellig het ook lijkt, op een verzoek om erheen te gaan zegt een taxichauffeur gedediceerd nee. „De heuvel op? Nú? Jullie kunnen een motortaxi pakken, want ik ga niet.”

Het is niet onbegrijpelijk. Nog maar kort geleden deed de politie er een grote inval. Maar als een voorbijgangster verzekert dat het rustig is, gaat hij toch. Hoe hoger op de heuvel des te groener en rozer wordt het straatbeeld, de kleuren van de plaatselijke sambaschool, de Estação Primeira de Mangueira.

Op een centraal pleintje staat de naam José Roque Ferreira in de kleuren gekalkt. Een hommage aan de voorzitter van de buurtvereniging, die de gemeenschap (45.000 mensen) al 33 jaar leidt.

José Roque (57), die op zijn zevende naar Mangueira kwam, lucht zijn hart over de politie-inval van de vorige dag: „Om negen uur was er een vuurgevecht tussen de politie en drugshandelaars. Ik kende de drie die door de politie zijn neergeschoten, ja. Maar heel Mangueira krijgt de schuld. Niemand mocht de heuvel meer af en dat terwijl iedereen naar zijn werk moest.”

Dat is allemaal niet best voor het imago van Mangueira, dat ploetert om erkenning als volwaardige buurt te krijgen. Als er iets is dat daaraan wel bijdraagt, is het de Estação, de sambaschool, die internationaal bekend is. De school, opgericht in 1928, is de trots van de gemeenschap, al klaagt Roque dat ze te weinig bijdraagt.

Roque vertelt over ’oma’ Luciola, 106 jaar oud. Op de plaats waar vroeger haar krot stond, staat nu het ’Paleis van de Samba’, waar wekelijks in de voorbereiding voor het carnaval grote feesten worden gehouden waar volop toeristen op afkomen: „Als ze sterft zal ze een eerbetoon krijgen van de school, maar nu laten ze haar in armoede leven.”

De sambaschool is een bijenkorf die door een hiërarchisch en zeer gedisciplineerd team wordt geleid. De concurrentie met andere scholen is fel. Aan de top staat een verkozen president met bestuur. Geld komt uit sponsoring en van toeristen die betalen om mee te doen.

De meeste sambascholen krijgen ook geld vanuit een illegaal gokspel, het jogo de bicho, en boze tongen zeggen dat er drugsgeld in omgaat.

Oma Luciola de Jesus woont diep in een labyrint van steegjes. Jongeren zitten aan de crack op straat. Maar bij Luciola binnen is het een gezellige drukte. Ze heeft 14 kinderen, 69 kleinkinderen en 139 achterkleinkinderen. Ze is heeft niet zoveel zin om over de sambaschool te praten, prefereert haar pijpje en rode wijn. Maar haar kinderen en kleinkinderen komen er allemaal – op de evangelische na, die niet mogen dansen of drinken.

Kleindochter Cirley da Silva (51) doet sinds haar negende mee aan de optocht: „Eerst in de kindergroep, toen bij de Bahianas (vrouwen in witte afrojurken – red.) en nu zit ik in de groep van de gemeenschap, die alles mag doen!”

„Hier in huis doet iedereen mee”, vervolgt Cirley. „Mijn kinderen, mijn man. Mijn zoons spelen slagwerk. Voor ons draait alles om de school! De kleding, de trainingen alle zaterdagen en zondagen. Het is een familie voor ons!”

„De samba is sterk. Dit jaar is het thema van Mangueira de Portugese taal, prachtig vind ik dat. Ik ken het lied al helemaal uit mijn hoofd, ik beluister het bij het strijken, koken. Zal ik de cd opzetten?”

Maar in de barracão, de grote loods vlakbij de sambódromo – hét stadion van Rio de Janeiro, waar vanaf zestien februari de optochten worden gehouden – werkt carnavalesco Max Lopes, ontwerper van de praalwagens, in het geheim aan het thema.

Hij heeft Mangueira in 1983 leren kennen, toen de school op de tweede plaats kwam: „Ik ging heel veel naar de gemeenschap toen, eten in die huisjes, heerlijk vond ik dat. Nu doe ik dat niet meer. De dingen zijn veranderd. In die tijd zag ik nergens gevaar in.”

Wie er zal winnen dit jaar? „Ahh, Mangueira.” Waarom? „Omdat de hele school gelukkig is.”