'Moord op Van Gogh veroorzaakte cultureel trauma'

(Novum) - De moord op filmmaker Theo van Gogh heeft een cultureel trauma veroorzaakt in de Nederlandse samenleving. Dat stelt Willem de Haan, hoogleraar criminologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, in het Tijdschrift voor Criminologie.

De Haan beschouwt de moord in november 2004 als een keerpunt in de relatie tussen moslims en niet-moslims in Nederland. Mede daardoor zou de moord op Van Gogh van veel groter belang kunnen zijn dan de moord op politicus Pim Fortuyn in 2002, schrijft De Haan.

"De moord heeft het debat over de nationale identiteit van Nederland op de kaart gezet", stelt De Haan. "Zoals de oppermachtige VS op 9/11 volkomen werden verrast door een aanval op eigen grondgebied, zo werd het tolerante Nederland in het hart getroffen op het punt van wederzijdse tolerantie en respect van religieuze minderheden."

Het begrip tolerantie is in Nederland na de moord veranderd, constateert de criminoloog. "Allochtonen voelen zich niet langer welkom en autochtonen vrezen een teloorgang van hun nationale identiteit."

De moord op de regisseur in Amsterdam-Oost is als terroristische daad ervaren, omdat die opzettelijk als rituele slachting van een mens werd uitgevoerd, zegt De Haan. Volgens hem symboliseerde de pure wreedheid van moordenaar Mohammed B. een primitiviteit die tot dan toe ondenkbaar leek in het geciviliseerde en seculiere Nederland.

Mohammed B., die naar eigen zeggen uit geloofsovertuiging handelde, is een in Nederland geboren en getogen moslim. Dit leidde volgens De Haan tot het idee dat de 'traditionele, typisch Nederlandse manier van pragmatisch conflicten oplossen' opeens niet meer werkte bij de integratie van moslims 'die geen interesse toonden zich aan te passen aan een in hun ogen heidense en perverse maatschappij'.

Dat de moord op één persoon een cultureel trauma kan veroorzaken, in vergelijking met de duizenden doden bij de aanslagen van 11 september 2001 en de vele tientallen doden bij de aanslagen in Madrid en Londen, verklaart De Haan door te wijzen op de 'koelbloedigheid en de wrede manier waarop de moordenaar de moord volbracht'. Ook B's symbolische verwijzingen naar de tegenstellingen tussen moslims en seculiere gemeenschappen, zoals de brief aan een vleesmes in Van Goghs buik gericht aan 'de ketter' Ayaan Hirsi Ali, spelen een rol.

De rechter veroordeelde Mohammed B., een inmiddels 29-jarige Nederlandse moslimextremist van Marokkaanse afkomst, in juli 2005 tot levenslang voor de moord op Van Gogh. Volgens hem was een terroristisch oogmerk bij de moord bewezen. Naar aanleiding van de moord werd de wetgeving rond terrorisme in Nederland aangescherpt.