Zijn consumenten narcistische kleuters?

Tegenlicht

21.00 uur, Nederland 2

Hoe ethisch is de moderne ondernemer en hoe vrij de consument? Felix Rottenberg onderzoekt deze vragen, die zijn ingestoken door Benjamin Barber. Deze Amerikaanse politicoloog beweert dat het kapitalisme is doorgeslagen en dat de markt kinderen bederft, volwassenen klein houdt en burgers vertrapt.

Omdat wij in het Westen alles al hebben wat we nodig hebben, richten ondernemers zich steeds meer op de productie van verlangens in plaats van goederen. Met een ongekend budget voor marketing en reclame praten zij ons behoeften aan waarvan we het bestaan niet kenden.

Geholpen door de dominante vrije marktideologie, is de samenleving gekoloniseerd door de markt, die vakkundig inspeelt op onze gemakzucht en het verlangen naar onmiddellijke behoeftebevrediging, aldus Barber in zijn boek ’De Infantiele Consument’.

Felix Rottenberg trekt zich dit verwijt aan. Laten we onze behoeften inderdaad bepalen door een losgeslagen markt? Zijn we narcistische, afhankelijke kleuters geworden? In zijn zoektocht naar de implicaties van Barbers betoog, gaat hij het debat aan met BT-topman Ben Verwaayen. Met hoogleraar ’gevoelseconomie’ Henriëtte Prast bezoekt hij op zondag, vroeger de dag van bezinning en rust, het walhalla van koopziek Nederland: de Amsterdamse Kalverstraat. Vanuit Washington stelt Herman Wijffels, bewindvoerder van de Wereldbank, dat een radicale omslag nodig is in ons denken: „De overheid negeerde de burger, en ondernemingen dachten alleen aan het aandeelhoudersbelang. Om dat tij te keren moeten politici en ondernemers luisteren naar de kiezer, werknemer of klant en daadwerkelijk zeggenschap uit handen geven.”