Schouten / De Hardwerkende Mens

Voor het gevoel werd hij tijdens de Algemene Beschouwingen van vorige week geboren: DHM, De Hardwerkende Mens. Het is natuurlijk de bedoeling door iets als ‘hardwerkende mens’ te roepen dat je alle hardwerkende mensen van nu, die ’s middags op de tv naar de Algemene Beschouwingen kijken in hun hart raakt, zodat ze volgende keer op je gaan stemmen, maar ik zag direct een man voor me die zijn spade in de grond stak, en het schilderij dat boven het dressoir van mijn grootouders hing: een grote hooiwagen met daar omheen allemaal mannen en vrouwen die daar hooi op prikten.

Die Welt von gestern. En ook de teksten die DHM in mij opriepen, wezen niet op de actualiteit, het ging van ‘zweet des aanschijns’ tot ‘working class hero’. Jongelui, wie van jullie voelt zich een DHM’er? Vinger opsteken graag! Voelen wij ons nog hardwerkende mensen? Ik weet het niet. Het klinkt alsof we stenen moeten kloppen, ’s avonds doodmoe thuiskomen en de volgende ochtend bij het kraaien van de haan weer aan de slag.

Je hoort het, buiten de Tweede Kamer dan, nog wel eens op begrafenissen: hij was een harde werker, maar dat zijn meestal geen gelegenheden voor een kritische analyse van de maatschappij. Ik voelde me tenminste niet aangesproken terwijl ik lusteloos wat rondzapte en zo nu en dan een paar minuten in het gesteggel over links of rechts bleef hangen. Kijken naar politieke debatten behoort tot de vreemdste gewoontes van onze tijd. Eigenlijk zit je via de camera naar het werk van anderen te kijken. Stel dat er in iedere kantoorruimte zo’n camera hing, waardoor het publiek dat zich verveelt kon bekijken hoe andere mensen De Hardwerkende Mens uithangen.

Er is geloof ik een stilzwijgende afspraak dat je niet nietsdoend nadrukkelijk naar andermans arbeid gaat kijken. Daarom gaan we, als we op vakantie gaan, ook niet op fabrieksterreinen kamperen of ons vergapen aan de plaatselijke vuilnisophaaldienst. Natuurlijk, een enkele ober of kaartjesverkoper kun je niet ontlopen en misschien is een beroepswielrenner die de Vuelta rijdt strikt genomen ook een arbeider wiens bezigheden wij bekijken, maar in het algemeen is werk er niet om bezichtigd te worden. In de Tweede Kamer wel, dat is ongeveer de enige kantoorruimte waar we met z’n allen geregeld naar kijken, hoe saai en voorspelbaar het er ook toegaat. Na de Algemene Beschouwingen fietste ik de stad in, op zoek naar DHM’ers, met wie we wat meer rekening moesten houden want ze waren overal de dupe van, als ik het goed begrepen had. Het was druk in Amsterdam, zoals altijd: fietsers, marktkooplui, toeristen. De stad gonsde als een bijenkorf. Bij een grote scheur in het centrum, waar ze al sinds de grondvesting der stad aan de ondergrondse werken, trof ik ze aan. Mannetjes die met de fiets in de hand urenlang door het rasterwerk stonden te kijken naar wat er daar beneden in dat gat gebeurde. Hoe er geheid werd en beton gevlochten, hoe ze met een gele helm op het hoofd voor ons een caisson lieten zinken. Mijn medebroeders, de HDM-spotters.