Waarom is zo ? de iPod goed

Twee filosofen, Sebastien Valkenberg en Ger Groot, schrijven op deze plaats om beurten een polemische column. Reageer op trouw.nl/meer.

Ze worden dikwijls aangevoerd als bewijs dat de huidige samenleving kil en individualistisch is. Ik heb het over de iPod – en zijn voorganger: de walkman. Iedereen zit tegenwoordig met oordopjes in zijn oren, luidt de klacht. Een praatje maken in de trein of in het bushokje is er niet meer bij.

Van deze constatering is het een kleine stap naar cultuurpessimistische bespiegelingen over de hedendaagse condition humaine. Mensen hebben tegenwoordig meer oog voor de tracklist van hun mp3-speler dan voor hun omgeving.

Het ik is opgerukt ten koste van anderen, de private besognes zijn in de plaats gekomen van de publieke moraal.

Met zulke analyses is op zichzelf genomen weinig mis. De zeden in Nederland zíjn verruwd. De fase dat bezorgde opmerkingen over deze maatschappelijke ontwikkeling lacherig werden weggewuifd als betutteling is inmiddels voorbij.

Het is inmiddels al zover gekomen dat de Hollandse hufterigheid hard op weg is een staande uitdrukking te worden.

Toch behoeft deze diagnose van het dikke ik dat duwt, foetert en claimt de nodige nuancering. Ze is niet zozeer onwaar – duwen, foeteren en claimen zijn onmisbare strategieën geworden in het sociale verkeer – als wel onvolledig.

Het publieke mag vaak het onderspit delven ten opzichte van het private, maar het omgekeerde is evenzeer waar. Steeds vaker moeten mensen lijdzaam toezien hoe hun privéleven openbaar wordt gemaakt, niet zelden met gezinsontwrichtende gevolgen. Media maken zich in toenemende mate schuldig aan een voyeurisme dat tot voor kort was voorbehouden aan een klein legertje paparazzi.

Het beroemdste slachtoffer van deze ontwikkeling is het gewezen tieneridool Britney Spears. Ze wordt allang niet meer beoordeeld op haar liedjes. Haar publiek bestaat momenteel in de eerste plaats uit mensen die verlekkerd toekijken hoe ze koersvast op haar eigen ondergang afstevent. Met een mengeling van nieuwsgierigheid en morele verontwaardiging zien zij hoe ze de voogdij over haar eigen kinderen verspeelt wegens slecht gedrag. Het televisiescherm fungeert als 21e eeuwse schandpaal.

Een veelgehoord excuus voor de excessieve belangstelling voor privélevens van sterren is dat die nu eenmaal de keerzijde van de roem is.

Ze mogen hun belagers met telescooplens intens verfoeien, als ze maar beseffen dat ze die net zo hard nodig hebben voor hun carrière. Britney Spears heeft haar media exposure dus aan zichzelf te wijten: had ze maar niet beroemd moeten worden.

Maar niet alleen de rich and famous vallen ten prooi aan de onbedwingbare neiging het private publiek te maken. Iedereen heeft zijn aberraties en maakt fouten.

Tot voor kort kon men erop vertrouwen dat die de voordeur niet passeerden. Dankzij nieuwe technieken als mobiele telefoons met camera’s en internet is het nog maar zeer de vraag hoe gerechtvaardigd dit vertrouwen is.

Achteloosheid kan desastreus uitpakken. Manon Thomas weet er inmiddels alles van. Ander voorbeeld. Als leraar is het tegenwoordig oppassen geblazen als je flink uit je slof schiet. Een stevige uitbrander kan zomaar worden opgenomen door een leerling met zijn gsm. Voor je het weet sta je op geenstijl.nl en fungeer je als nationale kop van jut.

De openbare ruimte verdient het zondermeer te worden beschermd tegen hufterigheid in al haar gedaanten. Maar net zo belangrijk is het je daartegen te verdedigen als ze al te opdringerig wordt.

Natuurlijk zijn er wetten die onze privacy moeten beschermen. Maar soms zou je de buitenwereld gewoon even willen uitzetten. Dan zijn de oordopjes van de iPod zeer bruikbaar.

Want, zoals Arthur Schopenhauer al zei: als er één route is die ons tijdelijk wegleidt uit de wereld, is dat de muziek.