Je hoort eigenlijk nooit iets wat je nog niet wist

Trouwredacteur Koert van der Velde vroeg jarenlang naar religieuze belevenissen. Zaterdag 10 november verschijnt zijn boek. Professor Jacques Janssen houdt die dag een lezing waarin hij die ervaringen analyseert.

Hoe herken je een religieuze ervaring?

„Bijna iedereen die een religieuze ervaring heeft meegemaakt, weet de plaats en het tijdstip daarvan te noemen.

Zo’n ervaring in een christelijke context komt vaak plotsklaps, zonder dat je het verwacht. Bijvoorbeeld tijdens het zingen van Psalmen of het gebed.

In een boeddhistische context wordt de ervaring meer opgewekt door meditatie en bepaalde technieken.

Religieuze ervaringen hebben altijd een zintuiglijke en fysiologische achtergrond. De meesten voelen dat ze letterlijk hun evenwicht verliezen. Mensen horen een stem of zien licht. Voor de interpretatie daarvan zijn ze aangewezen op wat hun traditie hen aanreikt. Ze krijgen eigenlijk nooit iets te horen wat ze niet al wisten.”

Wat was uw eerste religieuze ervaring?

„Ik denk dat ik tien jaar was. Ik liep mee in een processie vanuit de bossen door de korenvelden, terug naar ons dorp De Peel. Het moet de processie van de kruisdagen (de drie dagen voor Hemelvaart) of van Marcus zijn geweest.

Ik zong een litanie – een gebed met veel herhalingen – in het gregoriaans en ineens overspoelde me een extatisch gevoel. Of ik even van buiten de wereld op mezelf kijk. Het besef dat ik deel was van een groter geheel.

Ik vertel dit verhaal ook in het boek van Koert van der Velde. Beseffen dat we onderdeel zijn van een groter geheel, is een probleem van deze tijd. We leven zo vaak voor de vuist weg.”

Wat heeft deze ervaring u gebracht?

„Misschien ben ik daardoor wel naar het seminarie (priesteropleiding) gegaan.

En ik zing in een gregoriaans koor. Als ik de zin ‘God in drie personen’ uitspreek, gebeurt er niets. Doe ik dat in het Latijn, dan klinkt het al een stuk beter. Maar als ik het zing, dan wordt het zinvol. Na tien minuten zingen in het koor, ben ik al mijn moeheid en stress kwijt. Die rust ben ik overigens na een half uur buiten weer kwijt. Daarom wordt er in de hemel waarschijnlijk continue gezongen.”

Wat hebt u op religieus gebied te wensen?

„Eigenlijk niets. Dat is te danken aan mijn goede katholieke opvoeding die heel open, kritisch en nuchter was. Ik heb daardoor altijd een basic trust gehad, het gevoel dat het wel goed komt.

Natuurlijk maak ik me wel eens zorgen over het leven, maar dan besluit ik daar niet over na te denken. Het gaat me erg goed.

Tegelijk besef ik heel goed dat mijn leven net zo fragiel is als dat van ieder ander.”

Jacques Janssen (63) is hoogleraar Cultuur- en Godsdienstpsychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en doet onderzoek naar religieuze ervaringen. Daarnaast is hij voorzitter van het gregoriaans koor Karolus Magnus in Nijmegen en houdt hij zich bezig met de ’Divina Commedia’ van Dante. Janssen houdt zijn lezing zaterdag 10/11 (14-17u) in de Doopsgezinde kerk, Singel 452 te Amsterdam. Voor informatie en opgave, zie www.maandvandespiritualiteit.nl.