Paul Tibbetts deed het graag. Toen hij op 6 augustus 1945 ’s...

Paul Tibbetts deed het graag. Toen hij op 6 augustus 1945 ’s morgens vroeg het vliegtuig (de Enola Gay, een B-29) bestuurde waarin de eerste, kleine atoombom (de ’Little boy’) lag die op Hiroshima zou vallen, was hij bereid om alles te doen wat nodig was om Japan te onderwerpen. „Ik wilde de rotzakken doodmaken. Dat was toen de houding van de Verenigde Staten.” Was de atoombom niet gebruikt, dan zou de oorlog volgens hem meer doden hebben gekost. En ook had hij het moreel verkeerd gevonden als de VS de atoombom wel had, maar niet zou hebben gebruikt.

Zo zei ex-piloot Tibbetts het in 1995, in een documentaire over ’Vijftig jaar Hiroshima’. Tibbetts, in 1915 geboren, ging in 1937 bij de luchtmacht en kende de B-29 als zijn broekzak. In september 1944, hij was nu kolonel, kreeg hij in het grootste geheim te horen dat wetenschappers bezig waren een bom te ontwikkelen die de oorlog zou kunnen beeindigen. Tibbetts moest de best denkbare ploeg mensen samenstellen om die bom op de bedoelde plaats te bezorgen. Met een team van twaalf man voerde hij de operatie foutloos uit. Hij kreeg er de op een na hoogste luchtmachtonderscheiding voor, het Distinguished Service Cross. Hij bleef tot zijn pensionering in 1966 in het leger en bracht het tot generaal.

Niet bij iedereen was Tibbetts populair. Toen hij tegen het einde van zijn loopbaan een tijdje in India gestationeerd was, noemde een communistische krant daar hem „de grootste moordenaar ter wereld.” De burgemeester van Hiroshima was ontsteld toen Tibbett in 1976 tijdens een luchtshow in Texas de vlucht boven Hiroshima nog eens over deed, nu als simulatie. Tibbetts overleed op 1 november. Hij was 92 jaar.

De man die volgens de legende de rookbom gooide die beroemd werd op 10 maart 1966, de dag dat (toen nog) prinses Beatrix en Claus von Amsberg in Amsterdam met elkaar trouwden, is afgelopen vrijdag, 2 november, overleden: Peter Bronkhorst. Hij werd 61 jaar. Bronkhorst had kanker, zo werd een maand geleden geconstateerd.

Bronkhorst was een provo van het eerste uur – sterker, hij citeerde later met instemming Harry Mulisch, die in zijn ’Bericht aan de rattenkoning’ beweerde dat er eigenlijk maar drie echte provo’s hebben bestaan: Rob Stolk, Hans Tuynman en Peter Bronkhorst. In Trouw zei Bronkhorst in 1993: „Hoewel Provo in de twee jaar van zijn bestaan snel groeide, bestond 99 procent van de aanhang uit meelopers. De meesten waren gewoon burgerlijke klootzakken. Daarom hebben wij Provo in mei 1967 ten grave gedragen. Ik denk dat er nog niet eens tien echte provo's waren, misschien zelfs maar een stuk of vijf.” Van de volgens Mulisch drie ’echte’ provo’s zijn er inmiddels twee dood, want Hans Tuynman overleed in 1993.

Provo, de jaren zestig- beweging die zich keerde tegen alle misstanden in de samenleving, kende een gelijknamig blad. Peter Bronkhorst stencilde (en later: drukte) het. „Rob Stolk en ik, arbeidersjongens met leren jasjes aan, kenden elkaar al sinds 1963 uit de PSJW, de pacifistisch-socialistische jongeren werkgroep. Wij vormden een soort koningskoppel. Samen hebben we stapels memo's, pamfletten en zo op een stencilmachine gemaakt, later kochten we een offsetpersje waarop we nog heel illegaal in een bedompt keldertje het anti-Clausnummer, Provo nummer 7, hebben gedrukt.”

Bronkhorsts stemming in maart 1966 mag dan zeer anti-Claus, anti-huwelijk en anti-Oranje zijn geweest, de rookbom die voor de grote wolk zorgde en als foto de hele wereld over ging, is vermoedelijk niet door hem gegooid. Er waren verschillende provo’s langs de route van de Gouden Koets op de been die er een, of meer, bij zich hadden. Bronkhorst heeft later wel beweerd dat hij de laatste bom die hij nog bij zich had, een grote, op de Raadhuissstraat weliswaar heeft gegooid maar dat een agent hem opraapte en in de gracht gooide. Bronkhorst vluchtte na zijn worp de Keizersgracht op. Hij werd achtervolgd door rechercheurs, maar wist te ontkomemen.

Bijna 36 jaar later, toen prins Willem-Alexander (op 2 februari 2002) trouwde met Máxima Zorreguieta, was Bronkhorst nog altijd niet erg pro-koningshuis. Hij was inmiddels 56 en glazenwasser en beweerde tegen de Volkskrant dat het hem ’geinig’ leek „om ook de zoon in de rook te zetten.” Maar dat heeft hij niet in daden omgezet.