Hulp voor woordzoekers

Groot Synoniemenwoordenboek. Van Dale, Utrecht; ISBN 9789066483187; 1181 blz., euro 69,95.

Ton den Boon: Groot Vergelijkingenwoordenboek. Van Dale, Utrecht; ISBN 9789066480841; 494 blz., euro 49,95.

Voor trefzeker taalgebruik kunnen naslagwerken met synoniemen en zinverwante woorden onmisbaar zijn.

Tot de Nederlandse topdrie behoren ’Het juiste woord’ van L. Brouwers e. a. (euro 59,95) en het ’Synoniemenwoordenboek’ van Riemer Reinsma (uitverkocht; tweedehands op internet vanaf euro 20). Nummer drie is de nieuwe uitgave van Van Dale: een geactualiseerde versie, nu anoniem, van het overzicht dat in 1991 onder hoofdredactie van prof. P. G. J. van Sterkenburg uitkwam.

Brouwers schiep een thesaurus, die uitgaat van begrippen en daar (niet nader verklaarde) woorden omheen groepeert. De twee andere zijn opgezet als alfabetisch woordenboek.

Reinsma heeft als groot pre dat hij steeds betekenissen omschrijft. Van Dale’s gids gaat er vaak van uit dat de gebruiker die wel kent. Afgezien daarvan is hij wel vlotter te consulteren. Dat komt doordat elk cluster van synoniemen onder ieder van de woorden in kwestie herhaald wordt – wat uiteraard ruimte vreet.

Vlekkeloos is het werk niet. Het bevat te veel synoniemloze woorden, de namen van de dagen voorop. Er ontbreken synoniemen die, merkwaardig genoeg, wél als zodanig in de Dikke Van Dale voorkomen. En door gemis aan toelichting kan vaak ten onrechte de indruk ontstaan dat woorden verwisselbaar zijn: journalist en verslaggever bijvoorbeeld, of gevolg en implicatie. Toch is de gids een – prijzige – aanwinst, mede door de aandacht voor strikt informeel vocabulaire.

Vrijwel ongeclausuleerde lof verdient een andere nieuweling van Van Dale: een woordenboek waarin Ton den Boon ruim 3600 vergelijkingen als (zo) wijs als Salomo, likken als Lassie en latmager geëtaleerd, helder verklaard en van citaten uit boeken en periodieken voorzien heeft. Het vormt een royale aanvulling op de Dikke Van Dale, waarvan Den Boon hoofdredacteur is.

Hopelijk biedt een volgende druk ook onderdak aan vergelijkingen van het type .... alsof je een emmer leeggooit en .... alsof een engeltje op je tong piest.