Blair neemt afscheid, Brown kondigt nieuwe regering aan / ’Dat was het dan, het einde’

Blair schoot vol tijdens zijn laatste vragenuurtje, gisteren in het Britse Lagerhuis. Voor het eerst kreeg hij geen kritiek, maar heel veel lof.

Het doek is gevallen voor premier Tony Blair. Na tien jaar is hij – binnenkort – weer gewoon burger, zelfs parlementslid af, als hij zijn nieuwe ’missie’ als gezant van het Kwartet voor het Midden-Oosten begint. Gisteren werd bekend dat dit rond is; ook de Russen gaan ermee akkoord.

Het ’de koning is dood, leve de koning’, kon hare majesteit koningin Elizabeth II gisteren vervangen voor ’vaarwel Tony, welkom Gordon Brown’, de opvolger die tien jaar in de coulissen had moeten wachten en nu haar twaalfde premier wordt. Haar eerste was Winston Churchill.

Voor Tony Blair was het gisteren zijn 318de vragenuurtje als premier, waarin hij voor het eerst geen lastige vragen en spottende opmerkingen van de parlementsleden hoefde te pareren – hij was er een meester in – maar zichtbaar ontroerd complimenten in ontvangst kon nemen, zelfs van zijn politieke rivalen.

Blair zelf begon zijn toespraak in het Lagerhuis met een lofzang op de Britse troepen in Irak en Afghanistan, kondigde verdere terugtrekkingen aan, betoonde zich verontrust over de gevaren waarin zij verkeren, maar zei nog steeds overtuigd te zijn dat zijn – meest omstreden – besluit juist was geweest: „Ik weet dat sommigen menen dat ze die gevaren voor niets lopen. Ik denk dat niet en zal dat ook nimmer denken.”

Vooruitlopend op zijn Midden-Oostenrol, zei hij absolute prioriteit te geven aan een tweestatenoplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict. „Het zal een enorme inzet vereisen.”

Oppositieleider David Cameron van de Conservatieven prees Blair voor de prestaties die hij de afgelopen tien jaar heeft geleverd. Hij noemde onder meer het vredesproces in Noord-Ierland en zijn inzet voor de bestrijding van armoede en ziektes in de derde wereld.

Blair voerde als laatste het woord: „Ik wens een ieder – vriend en vijand – het beste.” En terwijl het applaus aanzwol en Blair volschoot: „Dat is het dan, het einde.”

Het was het begin voor Gordon Brown. „Er komt een nieuwe regering met nieuwe prioriteiten”, zo beloofde hij de pers die zich had verzameld voor Downing Street 10, Browns officiële nieuwe adres.

Verhuizen hoeft hij niet, want hij, zijn vrouw Sarah en hun twee kleine zoontjes wonen er al, na hun woningruil met de Blairs die met hun grote gezin de extra ruimte op nummer 11, de woning van de minister van financiën, goed konden gebruiken.

Browns eerste taak zal bestaan uit het benoemen van een nieuwe ministersploeg. Velen verwachten ook dat hij – geleidelijk – de Britse troepen uit Irak zal terugtrekken. Dat was het meest omstreden punt in Blairs tienjarig premierschap, waar Brown voor zover bekend zich altijd achter heeft gesteld. Blair heeft de weg al geëffend voor zijn opvolger om volgend jaar nog meer manschappen van de in totaal 5500 militairen terug te roepen – een kans die hij waarschijnlijk niet aan zich voorbij zal laten gaan met nationale verkiezingen in het vooruitzicht (in 2010). Tot dan moet hij de Britten laten wennen aan een nieuw soort leider: een introverte domineeszoon die in tegenstelling tot zijn voorganger zichtbaar moeite heeft met de schijnwerpers.