islam / Europa worstelt met financiering moskeeën

Het aantal moskeeën in Europa blijft ver achter bij de behoefte. Alleen ontbreekt het moslims vaak aan geld en is hulp van de overheid door de scheiding van kerk en staat meestal taboe. Maar dat principe wordt ter discussie gesteld door politici die met moskeeën de integratie willen bevorderen.

Italië overweegt mee te betalen aan nieuwe moskeeën, om radicale buitenlandse geldschieters buiten de deur te houden.

Onacceptabel, zo noemt de Italiaanse minister van binnenlandse zaken Giuliano Amato het dat hij geen flauw idee heeft wie de moskeeën betalen die in zijn land verrijzen. Amato dacht vorige week hardop na over de introductie van wat hij het ’Franse model’ noemde: de overheid leent geld of stelt een gebouw beschikbaar voor een moskee via een stichting. Die stichting moet ook buitenlandse sponsors controleren op radicaal gedachtegoed.

Alleen: dat Franse model is er voorlopig nog niet. Er zijn wel een paar voorstellen gedaan, onder andere door de rechtse presidentskandidaat Sarkozy, maar die kregen een kille ontvangst. Wel zijn er hier en daar Franse gemeenten die een voorschot genomen hebben op een eventuele soepeler interpretatie van de wet uit 1905 die de scheiding tussen kerk en staat regelt. Het tweede artikel van die wet stelt dat de Republiek ’geen enkele cultus erkent of subsidieert’.

Het Bretonse Nantes bijvoorbeeld subsidieerde al drie gebedsruimten. Behalve de vrees voor de invloed van radicale buitenlandse weldoeners speelt de gedachte dat moskeeën in garages of kelders de integratie niet bevorderen een rol.

Centrum van het huidige moskee-debat is Alfortville, een stadje onder de rook van Parijs. Het gemeentebestuur hier heeft besloten de kosten van een nieuwe moskee (700.000 euro) geheel te vergoeden. De bouwvergunning rept overigens preuts van een ’cultureel centrum’, maar op de tekeningen zijn duidelijk een grote gebedszaal, een wasruimte en een kast om de schoenen op te bergen te herkennen. Een flagrante overtreding van de wet van 1905, vinden velen.

De aanvoerster van de oppositie in de gemeenteraad, Catherine de Rasilly, is al naar de rechter gestapt om het ’illegale project’ te blokkeren. Zij noemt het merkwaardig dat de katholieke gemeenschap op hetzelfde moment opdraait voor de kosten van de sloop en de nieuwbouw van de Saint-Pierre-Apôtre d’Alfortville. „Moskee of kerk, dat maakt niet uit. Ik wil alleen maar dat de wet van de Republiek voor iedereen gelijk is”, aldus De Rasilly vorige week.

De kans is groot dat De Rasilly gelijk krijgt. In het zuidelijke Montpellier werd de gemeente, die in 2002 een moskee mee hielp financieren, vorig jaar nog teruggefloten, op grond van artikel twee van de wet van 1905.

Toch heeft een rechter in dit soort zaken meer ruimte dan op het eerste gezicht lijkt, volgens de historicus Jean Baubérot, een kenner van deze materie. In de eerste plaats is er ondanks de strikt neutrale opstelling van de staat inzake alles wat religieus is, in werkelijkheid sprake van ongelijke behandeling tussen de godsdiensten die vóór 1905 in Frankrijk aanwezig waren en de religies die zich daarna vestigden. De overheid, zo werd honderd jaar geleden afgesproken, is verantwoordelijk voor onderhoud en restauratie van alle kerkgebouwen die het in bezit heeft. En dat zijn er heel veel.

Bovendien garandeert het eerste artikel van de wet van 1905 de ’vrije uitoefening van de cultus voor zover die geen bedreiging vormt voor de openbare orde.’ Als gelovigen die vrijheid niet hebben omdat ze niet over de middelen beschikken, dan kan de staat zo’n gemeenschap te hulp schieten, aldus Baubérot. Zo is het gegaan met Frankrijks oudste en bekendste moskee, de Mosquée de Paris. Die werd, vooral met belastinggeld, in 1922 gebouwd bij wijze van hommage aan de tienduizenden islamitische soldaten die voor Frankrijk vochten in de Eerste Wereldoorlog.