Noordpool / Landen ruziën om schat onder smeltend poolijs

Door de klimaatverandering komen er in het Arctische gebied binnen afzienbare tijd grote reservoirs aan olie, gas, vis en mineralen vrij. Maar van wie is de Noordpool eigenlijk?

De Noordpool is als Afrika in de negentiende eeuw: nog steeds een witte plek op de kaart, ondanks meer of minder succesvolle ontdekkingsreizigers. In 1845 verdwenen de Brit John Franklin en zijn 128 mannen, op zoek naar een doorvaart van Europa naar Azië. Martin Frobisher uit Yorkshire probeerde dat al in de zestiende eeuw, maar pas in 1903 voer de Noor Roald Amundsen daadwerkelijk door de Noordwestelijke Doorgang.

Wat zij zagen was ijs, rots en leegte. Maar er valt meer te halen op de Noordpool, weten geologen nu. Een kwart van de niet ontdekte gas- en olievelden zou in het Arctische gebied liggen. Ook liggen er diamant, zilver, koper, zink, en mogelijk, uranium. Ondertussen warmt de aarde op, en met iedere druppel gesmolten ijs op en rond de Noordpool neemt de spanning toe onder noordelijke regeringen, olie- en gasmaatschappijen, en milieu-organisaties.

Onlangs liet de Canadese premier Stephen Harper op oorlogszuchtige toon zijn claims op de poolschat gelden. Tegelijk maakte hij geld vrij voor acht militaire patrouilleschepen, die in staat zijn om door een meter dik ijs te ploegen. Daarmee wil Harper ’zijn’ Noordwestelijke Doorvaart verdedigen.

Er zijn meer twistpunten in de Arctische regio. Hans Eiland bijvoorbeeld, drie strekkende kilometers rots, in 1870 door Groenlander Hans Hendriksen ontdekt, biedt straks scholen aan vis en, wellicht, tonnen olie. Maar van wie is het? Van ons, zeggen de Denen: het was een Groenlander die het vond. Nee hoor, het was een Brits schip dat het eerst aanmeerde, zeggen de Canadezen, en bovendien is het eiland jachtgebied van de Inuit die op het naburige Canadese Ellesmere Eiland wonen. Zowel Denemarken als Canada hesen hun vlag op Hans Eiland.

Er is de Beringzee, tussen Alaska en Siberië, waar de Verenigde Staten en Rusland over ruziën. Weliswaar is er in 1990 een overeenkomst gesloten waarbij beide landen een deel toekomt, maar Rusland wil 50.000 vierkante kilometer meer om er straks te kunnen vissen naar heilbot, zalm, krab en Alaska pollak. Rusland is ook in conflict met Noorwegen, ditmaal over de grenzen in de Barentszzee. Hier gaat het vooral om aardgas. Bezorgd gadegeslagen door milieu-organisaties ontgint het Noorse Statoil er al gasvelden. Ruslands Gazprom is bezig in het gigantische Sjtokman-veld, ook in de Barentszzee.

Er is het dispuut om de Noordwestelijke passage via Canada, twistappel van de VS en de Canadezen. Nu is het al mogelijk om er ’s zomers door te varen, en door de klimaatverandering zal dat alleen maar vaker zijn. De passage biedt dan een aantrekkelijk alternatief voor het Panama-Kanaal. Er is ook onmin, dit keer tussen de VS en Rusland, over een andere route: de Noordoostelijke Doorvaart, van de Barentszzee langs Siberië naar de Bering Zee.

Tegelijk maken ook Zweden, Finland en IJsland aanspraak op gebieden boven de Poolcirkel. Niemand weet, van wie de Noordpool eigenlijk is.

Dat komt ervan, als er nooit duidelijke grenzen zijn afgesproken. Met de 560 kilometer vanaf de kust, waar elk aan zee grenzend land recht op heeft, komt men er niet uit. Landen proberen letterlijk deze internationale bepaling te ontduiken: Denemarken beweert dat Groenland met de Noordpool verbonden is via een onderwaterrif. Niet waar, het rif is door een Rus – Michail Lomonosov – ontdekt, heet dus het Lomonosov Rif en is van ons, zegt Rusland.

Milieu-organisaties en biologen weten er wel wat op: maak van grote delen van de Noordpool beschermd natuurgebied en verbied in die zones het boren naar hulpbronnen. Daarmee worden zowel de flora en fauna als de oorspronkelijke bewoners, de Inuit, geholpen. Want die ontdekkingsreizigers waren natuurlijk niet de eersten op de Noordpool.