Schoolkeuze. Kijk goed rond op open dagen, maar loop ook eens zomaar binnen.

Hoe kies je een middelbare school voor je kinderen? Die vraag houdt in deze tijd van het jaar honderdduizenden ouders bezig. Het is de tijd van de open dagen.

’Geinig.’ Zo verwoordt Yannick zijn indrukken op de open avond van het Eerste Christelijk Lyceum (ECL) in Haarlem. Volgend jaar gaat Yannick naar de middelbare school en daarom bezoekt hij de open avonden van een aantal scholen. Op zijn eigen basisschool heeft hij al bezoek gehad van brugklassers van een andere school. Daar werd hij niet enthousiast van. Het ECL lijkt hem wel wat. Waarom? „Nou... ik weet niet. Gewoon...”

Het Lyceum spant zich flink in om een goede indruk te maken tijdens deze open avond. In bijna elk lokaal is iets te beleven. In het scheikundelokaal kunnen bezoekers proefjes doen met kleurige vloeistoffen. In het muzieklokaal zitten twee leerlingen achter de piano te zingen. Elders put een leraar Frans zich uit met een gitaar en Franse chansons. En in de gymzaal geven leerlingen een demonstratie indoorhockey.

Voor elke bezoeker staat een ECL-leerling klaar die als gids optreedt en van alles vertelt. „Kijk”, zegt een van hen tegen een aankomend brugklassertje en zijn ouders. „Met dit boek ga je werken. Het heeft verschillende hoofdstukken. Het begint met de inleiding.” De ouders knikken beleefd, hun zoontje staat er glazig kijkend bij.

Job de Vries, Yannick’s vader, is te spreken over de sfeer op deze open avond. En dat is belangrijk, zegt hij. „Yannick moet zich er thuisvoelen, dat is voor mij het belangrijkste bij het kiezen van een school. Uiteindelijk is hij degene die beslist. Als mijn vrouw en ik enthousiast zijn over een bepaalde school, maar hij voelt zich er niet lekker, dan is zíjn voorkeur doorslaggevend.”

De Vries wil nog vier andere scholen bezoeken. Dat moet de komende weken gebeuren, want in heel Nederland is dit het seizoen van de open dagen. Een kleine honderdduizend aankomende brugklassers moeten een school zien te vinden.

„En dat wordt steeds lastiger”, zegt Mirjam Janssen. Janssen - zelf behalve journalist ook docent en moeder - besloot een gidsje te schrijven waarin alles wat er komt kijken bij het kiezen van een middelbare school op een rijtje staat. Dat gidsje, ’De kies-een-school-gids’, ligt nu in de boekhandel.

„Als je een scholenmarkt bezoekt, zie je dat alle scholen zich aanprijzen met mooie folders, powerpointpresentaties en leuke extra’s”, zegt Janssen. „Scholen móeten wel. De tijd is voorbij dat ze verzekerd waren van leerlingenaanwas, omdat bijvoorbeeld katholieke kinderen nu eenmaal altijd naar een katholieke school gingen. De concurrentie is groot. Maar ouders zien soms door de bomen het bos niet meer. Vandaar dat gidsje.”

Vraag één bij het kiezen van een school is: op welk niveau hoort mijn kind thuis? „De meeste ouders kiezen voor het hoogst haalbare. Dat is ook verstandig”, zegt Janssen. Maar probeer je kind niet koste wat kost op het hoogste schooltype te krijgen. „Als je te hoog inzet, moet je eindeloos sjorren aan je kind, van bijles naar huiswerkklas. En nóg blijft het dan soms zitten. Maar als je kind te vaak blijft zitten, moet het van school af.”

Te hoog inzetten komt vooral voor als kinderen naar het vmbo gestuurd dreigen te worden. Er heerst een enorme ’vmbo-angst’, zegt Janssen. „Op sommige basisscholen durven de leerkrachten een vmbo-advies niet in hun eentje aan ouders over te brengen”, vertelt ze. „Die vragen er een collega bij, omdat ze weten dat veel ouders er niet aan willen. Maar het ís soms gewoon niet anders. Met de meeste vmbo-scholen is trouwens niets mis.”

Eigenlijk is Janssens advies als het gaat om de keus voor het juiste schoolniveau heel simpel: volg het advies van de basisschool. Dat blijkt in de praktijk bijna altijd te kloppen, ook als de score bij de Citotoets iets anders suggereert.

Ingewikkelder dan de keus voor het juiste niveau is die voor de school zelf. Want wat weegt het zwaarst? De prestaties van een school? De sfeer? De vraag welke school de vriendjes van je kind kiezen? En wie neemt uiteindelijk de beslissing, de ouders of het kind?

Over dat laatste is Janssen duidelijk: kook de keus van je kind voor, geef de keus tussen drie scholen die je zelf goed vindt. „Kinderen kiezen soms op vreemde gronden. Of het gebouw er leuk uitziet of waar z’n vriendjes naartoe gaan. Want ja, vriendjes moeten niet doorslaggevend zijn. Vriendschappen overleven die overgang naar een andere school vaak toch niet.”

Wat zijn dan wel goede gronden om een school te kiezen? „Kijk zeker naar de prestaties, bijvoorbeeld via de site van de onderwijsinspectie”, raadt Janssen aan. „Maar alleen als een school het echt héél slecht doet, zou ik dat laten meewegen. Meestal zijn de verschillen klein.”

Onderzoek ook de organisatie van een school, vervolgt Janssen. Een school kan een prachtige onderwijsvisie hebben, maar als er veel lessen uitvallen of de computers zijn vaak kapot, dan komt van die visie in de praktijk weinig terecht. „Dat hoor je niet op open dagen, dus vraag daar bijvoorbeeld naar bij ouders die al kinderen op school hebben.”

Maar het belangrijkste vindt ook Janssen de sfeer: die moet passen bij je kind. „Sfeer is vaak ongrijpbaar. Maar scholen zijn ’ons-soort-mensen-clubs’. Als merkkleding en dure vakanties op een school belangrijk zijn, stuur je kind daar dan niet heen als ’ie daar niet aan wil meedoen. Dus kijk goed rond op open dagen, maar loop ook eens naar binnen op gewone schooldagen.”

Dat laatste adviseert ook Esther Merkies. Haar zoon Vincent zit nu in vier havo van het ECL en is een van de gidsen tijdens de open avond. Maar de eerste twee jaar van zijn middelbareschoolloopbaan zat hij elders in Haarlem op school, op het atheneum. „Daar zat ’ie niet lekker in zijn vel”, vertelt Merkies. „We herkenden hem haast niet meer.”

Achteraf bleek het bezoeken van een open dag niet genoeg om de sfeer te proeven, zegt Merkies. Maar haar zoon kreeg een herkansing. Want toen hij het advies kreeg naar de havo te gaan, moest hij ook naar een andere school, en dat werd het ECL. Merkies: „Vanaf het ogenblik dat hij hier binnenkwam, liep hij met zijn schouders recht.”

Mirjam Janssen, De kies-een-school-gids, uitg. Thoeris, ISBN 978 90 72219 12 1, euro 13,95.