Bij familie Bakker is vasten een feest

Een dag uit het leven van de Russisch-orthodoxe familie Bakker: Michaël Bakker (41), Sacha Bakker-van der Greft (30), David (6), Alexander (4) en Eva (1). Deel zes van een serie. „Het zou natuurlijk mooi zijn als je op een gewone werkdag je geloof uitstraalt.”

’Vandaag gaan we het over de liefde hebben”, zegt Sacha Bakker. Op een school in Almere druppelen haar leerlingen uit 3 havo/vwo binnen. Ontspannen zit ze op een tafel in de voorste rij. „Maar eerst bespreken we de toets die jullie gemaakt hebben. Het is heel vervelend, maar ik heb jullie andere toets nog niet helemaal kunnen nakijken. Zaterdagavond ben ik om 11 uur boven een grote stapel papier in slaap gevallen. Ik beloof dat ik het zo snel mogelijk zal nakijken.”

Sacha Bakker hoort van collega’s dat zij op zondag toetsen nakijken, omdat ze het werk anders ook niet afkrijgen. „Maar zondag gaan we naar de kerk. Het is voor ons een feestdag.”

„Ik ben opgegroeid in het protestants-christelijke Bunschoten, waar op zondag niks mag. Geen wasmachine draaien, geen gras maaien, zelfs de 24-uurspomp van de benzinepomp staat uitgeschakeld.” De Russisch-orthodoxe kerk kent niet zulke strenge regels, maar de zondag is wel een andere dag dan andere. „Ik ben blij dat ik dan niets hoef te doen. We hebben tijd voor elkaar, het is ook een familiedag.”

„Totdat ik kinderen kreeg, vond ik het logisch dat er een speciale dienst voor kinderen was”, zegt Sacha Bakker. „De gewone kerkdienst is te saai, ingewikkeld en te lang voor kinderen. Daarin ben ik veranderd: je kunt heel goed elke zondag met kinderen naar de gewone kerkdienst gaan. Ik ontdekte de rijkdom die de orthodoxe kerk biedt. De iconen, kaarsen, wierook en de zang maken van de kerkdienst een echt avontuur.” In de kerk staan geen banken, zodat je je vrij kunt bewegen. „We maken met de kinderen vaak een rondje langs hun favoriete iconen.”

Op een reis tijdens haar studie Russisch stapte ze in de buurt van St. Petersburg een kerkje binnen. „Ik was verkocht. Daar in dat kerkje is iets gebeurd. Ik ben twee keer in mijn leven echt verliefd geworden: op de orthodoxe kerk en op Michaël. In juni 1999 ben ik aangenomen in de Russisch-orthodoxe kerk.”

Terwijl Sacha les geeft, haalt Michaël Bakker ’s middags Alexander en David op van school. Vanmorgen was hij nog bezig met een artikel voor zijn werk als adviseur. „Zoals Moeder Teresa zei: ’Ik hou van alle religies, maar ik ben verliefd op mijn eigen’”, zegt Michaël. „Ik hou van de orthodoxe smaak. Ik heb een gereformeerde achtergrond: geen frustraties, wel goede bijbelkennis.” Ook voor slavist Michaël was het liefde op het eerste gezicht bij de Russisch-orthodoxe kerk. „Al mijn zintuigen deden mee. Overweldigend. Binnen een jaar ben ik orthodox geworden. Orthodoxe theologie is prachtig. Ook intellectueel gezien is het erg interessant.”

Vanuit school fietst Michaël de kinderen naar de Kinderkoor Academie Nederland. De jongens zijn door een vriendinnetje uit de kerk uitgenodigd om naar een ’Sing Inn’ te gaan. Alexander en David huppelen even later op vrolijke vioolmuziek enthousiast in de lange slinger van kinderen. „We zijn blij dat ze vriendjes hebben uit de kerk”, zegt Michaël Bakker. „Het is toch een belangrijk bindingselement, helemaal als ze wat ouder worden.”

Als ze van het zingen thuiskomen, wilen de jongens een dvd kijken. Michaël aarzelt, kijkt op zijn horloge. „Vooruit, het duurt toch nog even voordat mama er is.” Het wordt de dvd met Walt Disney-tekenfilmpjes.

Wanneer Sacha thuiskomt, maken ze samen snel soep, brood en salade klaar. Aan tafel zingt de familie meerstemmig het onzevader. Dat doen ze staande, gericht op de iconen van Christus en de heilige Alexander, die op de boekenkast staan. Voor de iconen brandt een olielampje van rood glas. Sacha verdeelt dan de vegetarische worstjes over de borden van de kinderen. Er staat geen vlees op tafel, omdat het de Vasten van de Apostelen is. De orthodoxe kerk kent vier langere vastenperiodes: de Grote Vasten voor Pasen, de Vasten van de Apostelen, Vasten van de Moeder Gods en vasten voor Kerst. Ook woensdag en vrijdag zijn vastendagen. Op een woensdag werd Christus verraden door Judas, op vrijdag werd hij gekruisigd.

„Tijdens de Vasten voor de Apostelen zijn we minder streng dan tijdens de Grote Vasten voor Pasen”, zegt Sacha. „Die tijd is intensiever.” Dat komt door het karakter van het Paasfeest: na de droeve kruisiging volgt de vreugdevolle opstanding. Tijdens het vasten eten ze geen dierlijke producten. Dus geen kaas, boter, melk, yoghurt, eieren en vlees of vis. Alcoholische dranken zijn op zaterdag en zondag toegestaan, om Jezus’ overwinning op de dood te vieren. Ook mag je dan soms vis eten.

„Als ik op het consultatiebureau zou vertellen dat ik de kinderen acht weken per jaar laat vasten, zouden ze van hun stoel vallen”, zegt Sacha Bakker. Ze eten wel vleesvervangers, melk en yoghurt. „Geen chocopasta, en dat is een hele opoffering van ze”, lacht ze. Ze laten de kinderen vrij in wat ze buitenshuis eten.

De kerkelijke vastenregels zijn bedoeld om God te naderen. „Vasten moet niet per se”, zegt Sacha Bakker. „Omdat je er zelf voor kiest, wordt het vasten geen sleur”, zegt ze.

„Vasten geeft reliëf aan de tijd”, zegt haar man. „De orthodoxie is heel paradoxaal. Je krijgt regels waar je je aan kunt houden, maar je hebt ook ontzettend veel vrijheid. Je geloof staat niet in dienst van die regels. De regels staan in dienst van je geloof. Het zijn hulpmiddelen. Al was het maar omdat het absoluut onhaalbaar is om je aan al die regels te houden. Dat wil niet zeggen dat je daarom het ideaal moet afschaffen: je kunt altijd blijven streven naar de ideale situatie.”

Met vasten bereid je je voor op het feest dat erop volgt. „Vasten is daarmee de kunst van het feestvieren”, zegt Michaël Bakker. „Eén ding is zo bizar. De wereld doet het precies omgekeerd. Al weken voor Pasen liggen de paaseitjes in de schappen, terwijl het feest nog moet komen. Als het feest er dan eindelijk is, is het zo weer voorbij. Wij beginnen pas met vieren bij het eigenlijke feest. Het feest duurt daarom langer.”

Toen hij een jaar in Griekenland studeerde, verkeerde hij ’in shock’ toen hij tijdens de vastentijd een priester een slagerij uit zag komen. „Later bedacht ik dat ik daar helemaal niets van hoef te vinden. Misschien is zijn vrouw wel ziek of speelt er iets anders; daar hoef ik niet over te oordelen.” Zowel Sacha als Michaël vindt niet-oordelen kenmerkend voor de orthodoxie. Sacha vertelt over een gesprek met een Griek die elke dag bad tot God dat zijn beste vriend orthodox zou mogen worden. „Mijn eerste reactie was ’dat mag niet, daarmee veroordeel je de ander zoals die is!’ Terwijl de Griek alleen een heel diepe wens had, zonder dat daar een veroordeling in zat. Ik vond het lastig te begrijpen dat er meer is dan alleen het calvinistische goed-fout-denken.”

Als Alexander eindelijk zijn bord leeg heeft, heeft David al zijn pyjamabroek aan. „Kom”, zegt Sacha Bakker tegen Alexander, „sla een kruisje en was je handen en je snoet.” Alexander slaat iets dat op een kruis lijkt. „Bijna”, zegt zijn moeder. Dan is het bedtijd. Als de pyjama’s aan zijn, gaan ze op hun knieën voor de icoon van de Moeder Gods en zingen ze het avondgebed ’Onder Uw hoede’. Nadat Michaël Bakker de kinderen in bed gestopt heeft, gaat zijn vrouw verder met het nakijken van de toetsen. „Al wordt het twaalf uur, ik wil ze echt allemaal nagekeken hebben.”

„Je staat er mee op en je gaat ermee naar bed”, zegt ze over orthodox zijn. Haar man: „Het zou natuurlijk mooi zijn als je op een gewone werkdag Gods aanwezigheid uit zou kunnen stralen. Als dat niet zo is, betekent het dat je nogal wat te doen staat om Christus in alles te volgen. Soms schiet ik tekort, als ik bijvoorbeeld boos ben op de kinderen. Dan bedenk ik me dat we niet genoeg vergoddelijkt zijn. We kunnen nog zo veel leren en verbeteren. We zijn een heel leven op weg.”