Het is een tijd van komen

Een recente aflevering van deze rubriek signaleerde de wildgroei van gaan. Erboven stond: het is een tijd van gaan. Zeker, reageerde een taalgevoelige lezer, maar het is ook een tijd van komen. Dat werkwoord overwoekert zijn synoniemen al evenzeer, ook in de media.

Om de haverklap komen daar mensen met een plan, in plaats van het te opperen of in te dienen. Een akkoord gaan ze niet aan en ze sluiten het evenmin: ze komen tot een akkoord. En willen ze een weg aangelegd, een commissie gevormd, een onderzoek ingesteld of een burgemeester vervangen zien, dat heet het steevast dat er een weg, een commissie, een onderzoek of een andere burgemeester moet komen.

De criticus overdrijft misschien, maar helemaal ongelijk heeft hij niet. Het zou flauw zijn een recent voorbeeld aan een ander medium te ontlenen, als het ook dichter bij huis te vinden is. In de eerste alinea van een artikel op de voorpagina was het deze week driemaal raak: roodharigen kwamen naar Breda, de uitnodiging kwam van een kunstenaar en wetenschappers voorspelden dat er steeds minder van hen komen.

Een kernwoord in een alinea laten terugkeren kan heel functioneel zijn, maar voor zo’n hoofdrol leent komen zich hooguit in expliciet erotisch proza. In teksten die eerder de weetgierigheid beogen te prikkelen, verdient afwisseling met synoniemen meestal de voorkeur.

Natuurlijk is het met synoniemen oppassen geblazen. Een lukrake keus kan een onbedoelde stijlbreuk veroorzaken. In een krantetekst over alcoholisten misstaat zowel zuipschuiten als habituele offeraars aan Bacchus. Nagenoeg is een acceptabele vervanger van bijna, maar als iemand voor schier, bijkans of welhaast kiest, zal hier en daar het vermoeden rijzen dat de schrijver nog van Drees heeft getrokken. .

Een oordeelkundig gebruik van synoniemen staat nog niet garant voor levendig proza. Wel vermindert het de kans op wat voor elke schrijver, van welke tekst ook, een spookbeeld moet zijn: verveling bij de in het onderwerp matig geïnteresseerde lezer.