Geen psalmen, geen mosselen

Hoe geef je handen en voeten aan wat je hoort in de kerk of leest in de Bijbel? Hoe komen we van Woord, via daad tot ervaring? Afgelopen vijftien jaar hield Jan Veenendaal een logboek bij van een religieus experiment. Vandaag deel 6: „Het is van belang ergens aan te beginnen omdat het er de tijd voor is, niet omdat ik er zin in heb. ’’

’En in de eeuwen der eeuwen. Amen.” Zo eindigt vanavond ook psalm 123 in de vertaling van Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde.

We kwamen deze vertaling op het spoor bij de benedictijnen, waar het psalmenboek elke twee weken in zijn geheel wordt gezongen. Wij hebben een rooster gemaakt zodat wij elke vier weken dezelfde psalm weer tegenkomen.

Zoals elke woensdagavond zijn we bij elkaar voor de avondvesper hier in de schutse, onze huiskapel. Het is de kleine bidruimte van De Vinkenbos. We moeten altijd woekeren met ruimte want het gebouw is niet groter dan 5 bij 10 vierkante meter. Toch hebben we ervoor gekozen om deze ruimte van 20 vierkante meter alleen te bestemmen voor stilte en gebed, want niet alleen is er gedurende de dag voor alles een bepaalde tijd, er is ook voor alles een bepaalde ruimte. ‘Alles moet altijd overal kunnen’ is niet bepaald rustgevend.

Het schuine dak eindigt op de vloer. Zo is er dus links en recht een strook waar je niet kunt zitten. Om de ruimte zoveel mogelijk te benutten zitten we als het half kan op meditatie bankjes. Voor degenen met stramme knieën zijn er een aantal lage krukjes tegen de achterwand beschikbaar. Als we twee rijen maken, kunnen we hier met 12 mensen zitten en als we om de beurt adem halen misschien ook nog met 15, maar dan is het echt op.

Als je door het smalle en lage deurtje binnenkomt, is het rechts in de hoek onder een hoek van 45 graden een klein liturgisch aandachtspunt gemaakt op een houten verhoging. Links staat een paaskaars van eigen makelij en in het midden een icoon met aan weerszijden twee lage tafeltjes. Op het linker tafeltje een fluwelen kleed (in kerktaal: een antependium) in de kleur van het kerkelijk jaar met daarop een korenaar en een druiventros.

Op het rechter een bijbel, in het midden opengeslagen, bij het psalmboek. Tussen de twee tafeltjes heeft onze vriendschapsicoon een plaats gekregen. Met een olielampje ervoor. De zuster van onze nestor Hans heeft de icoon speciaal voor ons geschilderd. Hij is beter bekend als de Heilige Drie-eenheid van Rublev en vertelt het verhaal van het bezoek dat Abram krijgt als hij op het heetst van de dag in de ingang van zijn tent zit te rusten (Genesis 18). Zoals gezegd wordt deze icoon ook wel vriendschapsicoon genoemd. We ervaren het als bijzonder zo’n aandachtspunt in ons midden te hebben.

Going*.. De klankschaal meldt het einde van de stilte. Na de afsluitende gebeden verlaten we in alle rust de schutse. De laatste sluit de van balken gemaakte deur en schuift de houten grendel ervoor waarin de zin gegraveerd staat: ’doe uw schoenen van uw voeten en wees stil’. We gaan op dezelfde manier de trap af als we naar bovengegaan zijn want hij is smal en stijl. Beneden trekt een ieder zijn schoenen weer aan en we gaan naar de veranda. Als ’t maar even kan houden we daar het leerhuis, want het is er ruim, er brandt een houtkachel en er is geen elektriciteit.

En het kan lang want de twee open wanden kunnen worden dichtgemaakt met vier houten schuifpanelen, waarin voor ’t zicht twee ramen zijn gemaakt. Maar deze avond is er geen leerhuis. Dit is een bijzondere avond en zo hebben we er een aantal op onze ritueelkalender staan. Vandaag is de gedenkdag van de heilige Silouan van de Athos. We hebben ontdekt dat het belangrijk is om een vaste dagindeling te hebben, die we ter inzage hebben gepubliceerd op onze webpagina www.devinkenbos.nl. Zo hebben we ook een vaste jaarindeling. Het voorkomt dat alle uren van de dag en alle dagen van het jaar hetzelfde zijn. Je moet ze uit hun sleur verheffen, anders is niet alleen een dag zo om maar, en dat hoor je veel vaker, anders is ook een jaar zo om. Tjonge, alweer een jaar voorbij!

We hebben een ritueel kalender gemaakt. Beter gezegd, toen we eenmaal op het idee kwamen is hij langzaam gegroeid. Alle vierdagen voor De Vinkenbos staan erop en erboven staat: ‘De gang door het jaar’. De belangrijkste dag voor ons is Pasen en de daaropvolgende week, de paasweek.

Net zoals we vanaf Aswoensdag tot en met Stille Zaterdag de tijd nemen voor inkeer, stilte en vasten zo vieren we in de paasweek uitbundig feest. Dat gaat gepaard met mooie hymnen in de getijden, goede gesprekken, goede maaltijden en een goed glas wijn. Dan kan het voorkomen dat iemand ons aan een goed gedekte tafel treft en belangstellend vraagt: ‘Is er iemand jarig?’. Maar zeker is het antwoord: ‘We vieren de opstanding van Jezus Christus’.

Maar ook Kerst, Hemelvaart, Pinksteren en Trinitatis zijn feestdagen waarbij we nadrukkelijk stilstaan. Zo doen we dat ook met ‘onze heiligen’ die ons vanaf het begin met raad ter zijde staan. Het zijn Dietrich Bonhoeffer, Kaj Munk, Benedictus en Silouan van de Athos. We gedenken hen respectievelijk op 9 april, 4 januari, 21 juli en 24 september. Op die dagen steken wij naast onze paaskaars een kleine gedenkkaars voor hen aan, terwijl op de dag van Dietrich Bonhoeffer en Kaj Munk een rood lint om de paaskaars is gebonden omdat zij als martelaar het leven lieten onder het regime van het nationaal socialisme in de Tweede Wereldoorlog.

Als je in een paar woorden zou moeten samenvatten wat deze heiligen ons geleerd hebben is dat het volgende.

Dietrich Bonhoeffer heeft ons laten zien dat op een mens die in één adem genoemd wil worden met Jezus Christus, het woord fierheid van toepassing is. Zijn medegevangenen in de gevangenis van Tegel zeiden van hem dat, als zijn bewakers hem kwamen halen voor het zoveelste verhoor, hij als een vorst uit zijn cel stapte en met hen meeging.

Kaj Munk heeft ons het woord eerbied aangereikt. Benedictus heeft ons op het spoor gebracht van de gehoorzaamheid, niet in de zin van kruiperigheid of slaafsheid of bevel is bevel, maar een gehoorzaamheid als alertheid, als waakzaamheid als het niet laten voorbijgaan van het goede moment, van de goede kans. Silouan van de Athos is de verpersoonlijking van de nederigheid, ja van de liefde voor zijn vijanden. Ik geloof zelfs dat hij gezegd heeft, ‘wie zijn vijanden niet liefheeft, kan niet gered worden’.

Maar vandaag is het 24 september en het is een goed gebruik geworden dat Dick en ik dan voor de hele gemeenschap mosselen koken. De ovalen tafel op de veranda is gedekt met eigengemaakt servies. We hebben een Franse gres gebruikt en alles eenvoudig transparant geglazuurd. Toen het was gebakken op 1180 graden bleek de aardekleur groen onverwacht goed in harmonie met de kleur van het hout van de tafel.

Er is buiten een vuur aangestoken en er staan wat stoelen en houtblokken voor wie wil zitten of zijn glas wil neerzetten. De mosselen komen straks, het is nu eerst tijd voor een glas wijn met een stuk kaas-salie-uien brood, vanmiddag gebakken samen met de grote bollen wit brood voor bij de maaltijd. Terwijl de gesprekken rustig voortgaan, treffen de koks alvast voorbereidingen voor de maaltijd. Zo bakken we graag ons eigen brood, waarvan het grootste gedeelte van het met kruidenboter besmeerde kaas-salie-uien brood inmiddels al is verdwenen.

Het wordt een voortreffelijke avond verder, juist ook omdat we ons best hebben gedaan de goede ingrediënten te gebruiken. Het avondgebed met de psalmen, het evangelie, de stilte en de gebeden, een goede kwaliteit wijn en mosselen, brood en servies uit eigen oven en de onderwerpen van gesprek, die niet veel van doen hebben met wat de media aanreiken over mensen en hun leven, maar meer wat we zelf ervaren in ons eigen leven.

Nadat de espresso’s, met een Belgische bonbon erbij, op tafel zijn gezet, nadert de tijd van gaan. We hebben afgesproken dat er niet alleen een vaste tijd moet zijn om te beginnen, maar eveneens een vast ogenblik van stoppen. Want ook dat hoort tot het goede ritueel en het ritme van de dag. Het is van belang ergens aan te beginnen omdat het er de tijd voor is en niet omdat ik er zin in heb. Eveneens is van belang ergens mee te stoppen, niet omdat het niet gezellig meer is, maar omdat het tijd is om iets anders te gaan doen.