Straatinterviewtjes zullen het Journaal niet helpen

De moderne Wikipedia-burger bepaalt zijn eigen waarheid. En dat is prima.

Gabi Schaap, communicatiewetenschapper aan de Radboud Universiteit, vindt dat tv-journaals meer interviews moeten brengen met ’de man in de straat’. Trouw berichtte (16 augustus) over zijn proefschrift, waarin hij beweert dat tv-kijkers het nieuws alleen kunnen onthouden als dat ’persoonlijk’ wordt gemaakt. Het is wederom een fraai voorbeeld van onzinnig en achterhaald onderzoek.

Juist op het gebied van communicatie en informatie voltrokken zich de afgelopen decennia fundamentele veranderingen. Schaap heeft er geen notie van. Door de komst van internet en de explosieve groei van de technologie is de traditionele communicatie voorgoed gewijzigd.

Tot voor kort was communicatie een ’zender-ontvanger’ activiteit. De zender –het Journaal– produceert de boodschappen en de ontvanger –de tv-kijker– consumeert deze. Het initiatief lag exclusief bij de zender. Die boodschap moest de kijker in het hoofd worden geprent. Niet alleen lag het initiatief bij de ’zender’, deze zag zichzelf ook als dé professional die beter dan de nieuwsconsumenten kon beoordelen wat nieuws was en hoe het te duiden, dit zou de ’objectieve werkelijkheid’ weergeven.

Is het een probleem dat nieuwsconsumenten het nieuws niet onthouden of er een andere betekenis aan geven? Alleen voor wie nog gelooft dat er een exclusief domein van ’feiten’, ’objectieve werkelijkheid’ en ’waarheid’ bestaat. Deze illusie kon in het pre-internettijdperk nog in stand blijven, maar met de komst van de internetsamenleving is het monopolie op informatie verbrijzeld. Niet langer hebben de (oude) instituties als wetenschap, religie en gezag het alleenrecht op informatie. Hun exclusieve claim op waarheid, feiten en objectieve werkelijkheid is vervlogen.

De moderne Wikipedia-burger bepaalt zijn eigen waarheid en betekenisgeving. Zo zijn we in een samenleving van miljoenen werkelijkheden terechtgekomen. De klassieke hiërarchie tussen de ’zender’ (of het nu de media, de overheid of het bedrijfsleven is) en de ’ontvangers’ (burgers) is radicaal omgekeerd. Internetburgers zijn geen afgeleide meer van bestaande instituties. Ze zijn onafhankelijk en hebben de communicatiemacht naar zich toegetrokken.

Op internet geven mensen zelf betekenis aan nieuwsfeiten en informatie, en doen er via Youtube, weblogs of internetfora verslag van. De vrijheid van meningsuiting is voor iedere burger nog nooit zo groot geweest! Bevrijde internetburgers zijn niet meer met een uitgekiende kernboodschap te beïnvloeden. Ze bepalen zelf wel wat ze nieuws vinden en hebben hulp van mediaprofessionals niet meer nodig.

Waarheid, feiten en werkelijkheid zijn geen collectieve goederen. Het heeft geen enkele zin om nieuws ’persoonlijker’ te maken, zoals Schaap voorstelt. Wat de journalistiek moet doen is professioneel werk afleveren, en juist minder uitleggen en minder ’meningenjournalistiek’ verkopen. Het Journaal zou een voorbeeld moeten nemen aan het Duitse journaal, dat zonder te populariseren of te debiliseren het nieuws zakelijk presenteert, zonder in de rol van opvoeder kruipen.