Gelovigen versus sceptici over de zin van gebedsgenezing

Er woedt een strijd tussen degenen die geloven in gebedsgenezing en sceptici. De een stelt voor dat in de reguliere zorg aan te bieden, de ander is daar fel op tegen.

Werkte de zoektocht naar gebedsgenezing die de EO in 2006 uitzond? Ja, want die bood onthullende tv, met zeven zieken de wereld over langs christelijke genezers. Maar wát onthulde het programma?

Gerry Velema, de pastoraal werkster die namens de omroep meereisde, vond ’Op zoek naar een wonder’ een podium voor de ’vijand van God’. Het programma bood vrij spel aan Satan – de niet-christenen die aan het programma meewerkten –, schreef pinksterzuster Velema in een boekje.

Veel genezen werd er niet, wel veel spanning opgebouwd en verwachtingen gewekt. Lichamelijk gebeurde er weinig, maar de deelnemers voelden zich geestelijk verrijkt, schrijft psychologe Joke van Saane in haar boek ’Gebedsgenezing’.

Haar boek heeft, mede door een interview in het NCRV-programma Schepper & Co veel stof doen opwaaien. Inmiddels woedt een strijd tussen degenen die geloven in gebedsgenezing en sceptici. Van elke tien orthodoxe christenen geloven er, volgens Van Saane, negen in gebedsgenezing. Psychologe Van Saane is sceptischer. De ondertitel van haar boek is een vraag: ’boerenbedrog of serieus alternatief?’. Het antwoord van de auteur is duidelijk: gebedsgenezing is nep. Maar psychologisch heeft het zin.

Zieken gaan, aldus Van Saane, met een hele medische encyclopedie aan klachten naar een gebedsgenezer – van hiv tot horrelvoet, van burn-out tot baarmoederhalskanker – maar de kwalen die zijn ’genezen’ staan vooral onder de lemma’s ’onbegrepen aandoeningen’ en ’tussen de oren’.

In haar boek wijst Van Saane op de menselijke capaciteit om de teleurstelling over uitblijvende genezing te transformeren in troost en steun. Dat roept de vraag op hoe gebedsgenezers omgaan met degenen bij wie hoge verwachtingen waren gewekt die nimmer werden ingelost, of met wie genezen was en na een paar dagen weer in een rolstoel zat.

PKN-predikant Harmen de Vries vertelde twee jaar geleden in Trouw dat óók kanker soms genezen wordt door gebed. In zijn dissertatie, waarvan nu een toegankelijke versie is gepubliceerd, bepleit De Vries de ’dienst der genezing’ door geestelijk verzorgers in zorginstellingen. Hij deed inspiratie op in Burrswood, een instelling in Engeland waar gebedsgenezing naast ’gewone’ zorg geboden wordt. Ook de deelnemers aan ’Op zoek naar een wonder’ gingen naar Burrswood, zonder dat dat tot zichtbare genezing leidde.

Psychologe Joke van Saane is tegen het invoeren van gebedsgenezing in verpleeg- of ziekenhuizen, De Vries is voor.

De reguliere gezondheidszorg gaat volgens Harmen de Vries uit van een ’rationeel-empirische’ wijze van denken. Dat denken, stelt De Vries, reduceert de mens tot het ’mechaniek van diens lichaam’. En daarop hebben new age-achtige therapeuten evenzeer kritiek als de evangelisch-christelijke De Vries of winti-aanhangers. Die kritiek snijdt hout, want ziekte heeft zeker culturele en religieuze kanten.

Onder moslimjongeren wint volgens antropoloog Cor Hoffer de volksgenezer die je afhelpt van djinns (geesten), aan populariteit – zij hebben net als Harmen de Vries oog voor de geestelijke wereld. Maar moet dat uitmonden in het inschakelen van de ’dienst der genezing’ door de ziekenhuispastor? De meeste geestelijk verzorgers zitten er echt niet op te wachten. Bovendien: waarom schakelen we dan niet meteen een islamitische of een winti-genezer in, of een reikimaster? De Vries heeft veel uit te leggen in multireligieus én medisch Nederland.

Harmen U. de Vries: Bid tot de Heer, geef plaats aan de arts. Op zoek naar genezing in zorginstelling en kerk. Uitgeverij Ten Have, 198p., ISBN 9789043513913, euro 17,50.

Joke van Saane: Gebedsgenezing. Boerenbedrog of serieus alternatief? Uitgeverij Ten Have, 128p., ISBN 9789025958404, euro 12, 50.