Hitchcock is de meester van de deurknoppencinema

Boek

The Wrong House: the Architecture of Alfred Hitchcock’, Steven Jacobs, 010 Publishers Rotterdam, 2007.

Voor wie dacht dat hij alles al wist over de films van Alfred Hitchcock is er nu ’The Wrong House’ van kunsthistoricus Steven Jacobs: een studie naar Hitchcocks architectuur. Volgens Jacobs gaat het bij architectuur niet alleen om echte gebouwen maar bestaat er ook zoiets als een fictieve architectonische wereld; op het witte doek, op schilderijen, in romans. Die fictie heeft zelfs een grotere invloed op hoe wij eenruimte ervaren dan de werkelijkheid. Zeker de ruimtes van Hitchcock. Wie loopt er nog argeloos naar zolder na Melanie’s tocht de trap op in ’The Birds’; geen douchecabine oogt nog ongevaarlijk nadat je ’Psycho’ hebt gezien.

Jacobs kantelt je blik door die fictieve architectuur en haar narratieve rol als uitgangspunt te nemen. Was die angst voor de kelder er nou al voor of pas na mijn eerste Hitchcock? Het goed gedocumenteerde ’The Wrong House’ bevat interpretaties van het propere suburbian home in ’Shadow of a Doubt’ dat in Hitchcocks film toch geheimzinnig en grimmig blijkt, van de ’mansion’ in ’Rebecca’ waar muisje Joan Fontaine verdwaalt in immense zalen. Jacobs duidt de verschillende filmsets, hij schetst hun historische achtergrond. Hij legt de lijn terug van Hitchcock naar het Duitse expressionisme. Hij illustreert zijn onderzoek met filmstills, filmsetfoto’s, bouwtekeningen, plattegronden.

Volgens Jean Luc Godard herinneren we ons geen scènes uit Hitchcocks films maar beelden, van voorwerpen vaak: sleutelbossen, deurknoppen, een wapperend gordijn, de overloop. Hitchcock is de exponent bij uitstek van wat filmcriticus André Bazin ooit minachtend de ’deurknoppen cinema’ noemde; films die niet de werkelijkheid registreren maar die ieder object belasten met betekenis. Een gesloten deur betekent een familiegeheim, een raam duidt op een voyeur aan de overkant. Al in 1929 schreef een journalist in Variety na het zien van ’Blackmail’ dat Hitchcock leed aan een trappencomplex. Veel crises vinden plaats op een trap, ’de arena van de psychologische spanningen in een gezin’, schrijft Jacobs. Trappen getuigen van de overmoed van nieuwsgierige personages. Ze zijn ideaal voor suspense: ieder stap brengt de ontknoping dichterbij maar stelt haar ook nog even uit.

De regisseur zelf vond dat hij moord plaatste op de plek waar zij altijd al thuishoorde: het Amerikaanse familiehuis. Zelf woonde hij rustig en gelukkig, in een huis zonder schaduwen zei hij ooit in een interview, aan de Belagio Road in Bel-Air.