Museum voor een nieuwe generatie

Fotografiemuseum Foam trekt een relatief jong publiek,

Wie leest er hier de Playboy? Museumdocent Wiebke staat met een klas scholieren van het Amsterdams Lyceum voor een foto van een Playboy in braille in het Amsterdamse fotografiemuseum Foam. Terwijl er giechelend naar elkaar wordt gewezen, bestookt Wiebke de groep met vragen: Wat zie je hier? Welk beeld? Welke kleur? Welk verhaal? En als er voorzichtige antwoorden komen: Welke vraag zouden jullie stellen bij dit beeld?

De tour is onderdeel van ’What’s your story’, een programma waarbij scholieren wordt gevraagd in de vorm van een podcast of beeldroman hun eigen verhaal te vertellen bij foto’s in het museum. Na het kiezen van een favoriet beeld, spreken ze een te downloaden audiobestand in, of voorzien het in een digitaal bestand van spreekballonnetjes met eigen teksten en kaders. De leukste exemplaren komen op de website die Foam speciaal hiervoor ontwierp: een platform voor verhalen en een museum op zich, waar jongeren leren eigen betekenis te geven aan de beeldcultuur die hen omringt. Met laagdrempeligheid en bijzondere programmering jonge bezoekers binnenkrijgen, is sinds de oprichting van het museum in 2001 een belangrijke doelstelling.

Vorig jaar was Foam niet alleen het best bezochte fotografiemuseum van Nederland, maar had het ook een bezoekersgroep die gemiddeld vijftien jaar jonger was dan die van andere musea. Met hun hippe huisstijl spreken ze een grote groep tieners en twintigers aan. Er zijn flexibele openingstijden en snel wisselende exposities. Ook is er Foam_lab: vijf twintigers die een jaar lang kantoor houden op de ruime zolder van het museum en evenementen organiseren voor hun leeftijdsgenoten. Terwijl beneden de klas naar de volgende foto schuifelt, verzinnen zij een nieuw ’spraakmakend project’ voor hun doelgroep. Op het vorige, een kledingruil onder leiding van twee (mode)fotografen, kijken ze tevreden terug. Geruilde kleding werd gepimpt door ontwerpers en je kon met de customized miskoop op de foto. Vijfhonderd jongeren stonden voor de deur met hun aankoop.

In ruil voor hun inzet krijgt het Foam_lab-team masterclasses van grote namen uit de kunst- en cultuurwereld. Fotograaf Erwin Olaf nam ze mee naar zijn atelier, Wouter Tavecchio van ID & T liet ze zien hoe je de Amsterdam Arena vol krijgt, Erik Kessels (reclamebureau KesselsKramer) legde uit hoe je campagne voert. Joost de Leij, afgestudeerd in marketing, vindt het ’de perfecte leerschool’. Tijdens zijn studie deed hij onderzoek naar de scheidslijn tussen kunst en reclame en wilde hij ’cultureel ondernemer’ worden. Met vier anderen werd hij uit meer dan honderd aanmeldingen gekozen voor Foam_lab. De Leij: „Het is moeilijk werk vinden in de culturele sector. Vaak moet je eindeloos stagelopen. Hier doe je meteen goede werkervaring op en er wordt echt naar je ideeën geluisterd.”

Zijn collega Lonneke de Groot, afgestudeerd aan de opleiding Photographic Studies, valt hem bij: „De doorstroom in de kunstwereld is klein. Musea willen wel jongeren bereiken, maar maken weinig plaats voor nieuwe werknemers. Ik wil curator worden, dat moet je toch ergens leren. Tijdens een stage ligt er vaak van alles vast en heb je weinig in te brengen. Hier kunnen we zelf nadenken. Zelf fotografen selecteren voor onze projecten, daar heb ik wat aan.” Eigenlijk zouden meer musea het zo aan moeten pakken, vindt De Leij: „Wij weten wat de doelgroep wil en brengen een groot eigen netwerk binnen.”

Het mes snijdt aan twee kanten, zegt Renske de Groot, verantwoordelijk voor de educatie bij Foam. „Wij bieden Foam_lab een interessant traject en zij komen met spannende ideeën. Ik dacht laatst: een kledingruil in een museum? Maar het werkte geweldig en er werd ook nog echt naar de foto’s gekeken.” Veel musea staan niet genoeg open voor de frisse plannen van jongeren, vindt Renske: „Jonge mensen zijn vaak kritisch. Daar naar luisteren dwingt je jezelf steeds opnieuw uit te vinden. Een museum mag niet langzaam inslapen. Het moet een dynamische plek zijn voor iedereen in de stad.” In de zalen van het grote pand aan de Keizersgracht zijn grofweg 24 tentoonstellingen per jaar te zien. Op de derde verdieping worden prints van jong talent verkocht. Beneden zijn gevestigde en opkomende namen als Weegee, Cartier Bresson, Taryn Simon en Jessica Dimmock te zien. De Groot: „We willen alle facetten van fotografie aan bod laten komen: autonoom, documentair en toegepast werk. De exposities wisselen snel, dus er is altijd iets nieuws.”

In een lokaal met uitzicht op de grachtentuin komen de leerlingen bij elkaar om hun tour af te sluiten en naar de podcasts van hun klasgenoten te luisteren. Een geënsceneerd onderwaterportret wordt in de voice-over het treurende lijk van Natalee Holloway. Een naakte vrouw in de woestijn wordt een schizofreen op de vlucht voor stemmen. Terwijl museumdocent Wiebke vrijkaartjes voor het museum uitdeelt aan de klas, worden op zolder gasten en optredens gestrikt voor de volgende Foam_lab-avond. ’Bring your own camera; het fotografiefeestje voor jou.’ Met workshops, dj’s, vj’s, cocktails en het museum.