Bijlmer-queens blieven geen Bakra

David is Joods, ziet er uit als een Marokkaan, en is geobsedeerd door zwarte vrouwen. Robert Vuijsjes debuut voert ons met flair langs Amsterdamse subculturen.

Robert Vuijsje: Alleen maar nette mensen. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam. ISBN 9789038890616; 268 blz. euro 16,50

Zoals je oude en nieuwe politiek hebt – al weet niemand precies wat dat laatste behelst – zo heb je ook oude en nieuwe cultuur. Niet meer politiek correct huichelen over verschillen tussen groepen maar gewoon ’de dingen bij de naam noemen’. De doorbraak naar het grote publiek zal zo ongeveer rond Rob Oudkerks ‘kut-Marokkanen’ liggen. Maar nu lijkt die taal van de straat pas door te dringen tot de literatuur. Ze hoort misschien ook het meest bij de jongste generatie: die hebben in sms-jes en msn-chats geen plek meer voor al te moeizame nuances.

De hoofdpersoon in Robert Vuijsjes debuutroman ‘Alleen maar nette mensen’, David Samuels, leeft op zulke kernachtige typeringen. Hij is er lichtelijk door geobsedeerd zelfs. In de proloog geeft hij met veel ironisch aplomb een zowat volledige inventarisatie van alle mogelijke wederzijdse vooroordelen in de multiculturele samenleving: „Hollanders denken dat alle Zuid-Amerikaanse, Afrikaanse, Oost-Europese en Aziatische vrouwen die in Nederland wonen hoeren zijn.” Of: „Negers denken iedere dag aan de slavernij. Behalve negers denkt nooit iemand aan de slavernij.”

De opsomming is in kernachtigheid én uitvoerigheid aardig vermakelijk en dat geldt ook voor de smeuïge, smalende ‘bildungsroman’ die erop volgt. Ik-figuur David herinnert in zijn ergernis over de zelfgenoegzaamheid van zijn eigen keurige kringen wel wat aan Holden uit ’The Catcher in the Rye’, maar nog meer aan de iets oudere, flegmatieke Ben uit ’The Graduate’. Ergens duiken ineens ook buren op die Robinson heten.

De twintigjarige David is het enige, verwende kind van welgestelde Joodse ouders in Oud-Zuid, Amsterdam, waar volgens zijn moeder ‘alleen maar nette mensen’ wonen.

Je kent het type wel. Zijn vader was ooit een hippie maar is nu de baas van een actualiteitenprogramma, ‘het enige fatsoenlijke programma op de Nederlandse televisie’. Zijn moeder doet aan salsa in de speciale salsakamer van de buurvrouw. David heeft zijn buik vol van de ‘zogenaamde vrienden’ van zijn ouders, naast de hoofdredacteur van de kwaliteitskrant ook een beroemde columnist die in het gewone leven dezelfde zinnen maakt als in zijn columns en die een duistere hang heeft naar Halle Berry.

Davids ouders tolereren met enige moeite zijn verkering met de brave Naomi, die ook Joods is maar anders Joods dan zij, namelijk met zin in juwelen en skivakanties en niet in oude cultuur en opinies.

Het kan echter nog veel erger, beseffen ook Davids ouders, nu David maar niet direct van het gymnasium naar de universiteit door wil stromen en zijn dagen vult met een toch wat verontrustende obsessie: het vinden van een ‘Sherida-ketting’. Dat is niet echt een ketting maar de bijnaam voor het type Bijlmer-queen dat om haar hals een gouden Sherida-ketting draagt, alleen maar met zwarte mannen omgaat en ook niet echt zit te wachten op een Bakra als David. Daar komt bij dat David niet zomaar een Bakra is want hoewel Joods erg op een Marokkaan lijkt, en dat hij niet zomaar een Sherida-ketting zoekt, maar een Sherida-ketting die toch een intellectueel is.

„Dit is het probleem: zodra ze een intellectueel wordt, degradeert de Sherida-ketting automatisch naar de switch-hitter of, erger nog, naar de bounty. Dan is ze geen echte negerin meer.”

Je steekt een hoop op uit ’Alleen maar nette mensen’. Journalist Robert Vuijsje kent alle namen, plaatsen en ’niches’ in Amsterdam en karakteriseert met vaart en flair. Hij siert de korte hoofdstukjes uit Davids dagboek op met msn-conversaties en seks-smsjes en dompelt je ongedwongen onder in Davids fraai beargumenteerde aversies richting Oud Zuid en zijn dwingende behoefte aan Rowanda, Muriel en Lyn, vooral vanwege hun cup 95F en lekkere billen.

Dat je in deze samenleving maar beter niet op een Marokkaan kunt

lijken maakt hij duidelijk in komische botsingen in tram en bar.

Alleen, op een gegeven moment heb je het wel weer gehad, gaat het nergens meer naartoe, en gaat het ook wat wringen, al die luchtig opgeklopte clichés van de straat ter vermaak van alleen maar nette lezers.