Misschien wel te vriendelijk

Het kan verkeren. Ruim een jaar geleden werd Morgan Tsvangirai nog het ziekenhuis in geknuppeld door de agenten van dictator Mugabe. Vlak daarna werd hij voor de zoveelste keer gearresteerd, gewoon als intimidatie. Nu is hij de coming man, en de meest logische opvolger van Robert Mugabe, die in 28 jaar tijd regeren het leven voor de Zimbabwanen steeds miserabeler maakte.

Maar of Tsvangirai (56) de man is die Zimbabwe er weer bovenop brengt, valt te bezien. Zijn belangrijkste eigenschap lijkt zijn vriendelijkheid, terwijl het beter zou uitkomen als hij een doortastend strateeg was.

Eigenlijk is Tsvangirai al sinds 2000 de nachtmerrie van Mugabe, het jaar dat hij met zijn nieuwe partij MDC (Partij voor Democratische Verandering) 57 van de 120 parlementszetels won. In later jaren moest de metselaarszoon die opklom tot vakbondsleider zich verweren tegen een absurde aanklacht van een plan om Mugabe te vermoorden. Hij mocht 2,5 jaar het land niet uit. De rechtszaak, gebaseerd op vage videobeelden, ging na lange tijd als een nachtkaars uit.

Toch kostte ook die affaire Tsvangirai veel energie omdat Zimbabwe de doodstraf kent voor hoogverraad. De schrik van zo’n politieke showcase is hier niet na te voelen, maar in een omgeving waar marteling en politieke moorden normaal zijn, moet het zware indruk maken.

In feite had Tsvangirai de presidentsverkiezingen van 2002 al gewonnen. Maar toen werd de uitslag nog makkelijk gestolen door rivaal Mugabe en diens machtsapparaat. De MDC leek daarna verslagen, mede door het zwakke leiderschap van Tsvangirai. Hij wist interne onenigheid en een afsplitsing niet te voorkomen. Die tweedeling in 2006 leidde tot de absurde situatie dat de afgelopen jaren twee MDC-partijen door Europa en de Verenigde Staten toerden om steun te zoeken.

Ook deze week maakte Tsvangirai niet echt een overwinnaarsindruk. Op de persconferentie van dinsdag leek hij bij vlagen zelfs op de woordvoerder van dictator Mugabe. Amper verontwaardigd, hamerde hij er vooral op dat de MDC binnen de grenzen van de wet zou blijven, alsof wetten in een dictatuur nog de waarde hebben waarvoor ze bedoeld zijn. Die voorzichtige opstelling viel te verklaren vanuit de dreigementen van het leger. Hoge generaals hadden eerder gedreigd een uitspraak over stemmenwinst te zien als staatsgreep. Maar op momenten dat de achterban een duidelijk leider nodig heeft om hoop te houden, lijkt Tsvangirai niet aanwezig. Hij loopt nu zelfs het grote risico de overwinning wederom uit zijn handen te laten glippen.

Wat dat betreft deed MDC-voorzitter Tendai Biti het op woensdag beter. Helder verwoordde hij de teleurstelling in kiesraad Zec, de stemmentelinstantie van Mugabe, die na dagen nog steeds niet met uitslagen kwam. Daarna eiste hij de overwinning op voor Tsvangirai, op grond van een simpele optelsom door onafhankelijke burgergroepen en de MDC, van buiten de stembureaus opgehangen uitslagen.

„De littekens die mij met grof geweld zijn toegebracht, hebben mijn moed niet gebroken. Sterker nog, ze hebben me nieuwe energie gegeven”, schreef de MDC-leider in de Britse krant The Guardian toen hij vorig jaar uit het ziekenhuis kwam. „Ik wil geen martelaar zijn. Ik wil alleen een systeem in mijn land waarbij burgers in vrijheid en welvaart kunnen leven en niet in angst. Ik zal doorstrijden tot die vrijheid bereikt is.”

Maar hoe vond zijn stem gehoor bij de Zimbabwanen, verstoken van onafhankelijke media en internet, die langzaam vergiftigd worden door de propaganda uit de staatskranten en -tv? „Waar blijven de sms’jes van onze leiders?”, vroeg een man die op de MDC had gestemd zich gisteren in deze krant af. Waar CNN en BBC elk uur de wereld informeerden over Zimbabwe, had Tsvangirai blijkbaar niets bedacht om de velen die zaterdag op hem stemden, op de hoogte te houden. Zo werden zelfs zijn eigen aanhangers door Mugabe’s mannen langzaam naar een tweede ronde toegepraat.

Dat Tsvangirai de leider van de MDC blijft, zal vooral betekenen dat er geen betere kandidaat is. Zijn uitstraling van ’eerlijk duurt het langst’ doet je geloven dat hij serieus gaat proberen het land een niet-corrupte regering te geven.

Maar mocht Tsvangirai uiteindelijk wél winnen, dan wacht hem een enorme klus met de wederopbouw van het ingestorte en leeggeroofde land. Het is nog maar de vraag of hij de man is die vriend en vijand kan verenigen en de verse donorgelden zinvol kan inzetten.