Import/Export / De mens wil vooruit, maar het wil maar niet

Een man probeert in de sneeuw zijn brommer te starten. Op de achtergrond oude flats, de sneeuw niet mooi wit, maar gehavend en modderig. Het starten lukt niet en we zien de man na de openingstitels ook niet meer terug. Zijn lege, vergeefse handelen staat voor alle vergeefse handelingen die in de nieuwste film van Oostenrijker Ulrich Seidl nog volgen. De mens wil vooruit, maar het wil niet, het is barstenskoud, en hij staat er alleen voor.

In ’Import/Export’ volgt Seidl (’Hundstage’, ’Tierische Liebe’) een Oekraïense verpleegster die in Oostenrijk gaat schoonmaken en een Oostenrijkse werkloze die in Oekraïne apparaten gaat verkopen. De verpleegster laat baby, moeder, een baantje als verpleegster en een bijbaantje in een peepshow achter.

In Oostenrijk belandt ze in een verpleeghuis als schoonmaakster tussen de in hun luiers poepende en plassende demente bejaarden. Ondertussen komt de ontslagen beveiligingsbeambte Pauli per ongeluk met zijn stiefvader terecht in de Oekraïne, waar de oudere man zich uitleeft met een hoertje op de hotelkamer.

In het begin kan je nog wel genieten van Seidls fraai uitgedachte composities, zijn gevoel voor het absurde. De trainende bewakingsbeambten belanden op de grond in precies dezelfde houding als de baby in zijn bedje. Seidl weet heel knap van bijna alles in dit leven iets instrumenteels te maken. Het verschil tussen de gele en de rode schoonmaakdoekjes krijgt net zo’n uitleg als de kwestie in welk gat het meisje in de peepshow haar vinger nu zou moeten steken.

Seidl filmde in een echt verzorgingstehuis, in een echte pornotent, en bij werkelijk 30 graden onder nul. In somberheid over de ontmenselijking schaart Seidl zich naast landgenoten Geyerhalter, Jelinek, en Haneke. Toch zijn in deze film zijn helden zelf wel menselijk en tonen mededogen. Het helpt hen alleen niet. Noch ons. Het geeft zijn film alleen wat meer melodrama. Het dansje dat Olga tegen het einde met een van haar bejaarden maakt, herinnert aan de wals die Pasolini ooit toonde in ’Salo’ toen hij zijn camera even weg liet kijken van de martelingen.

Ook Seidl keert na dat dansje toch weer naar de hel terug. Stinkt! zegt een vrouw op de bejaardenzaal die daarbij haar hoofd boven de dekens uitsteekt en koddig smakkend ronddraait als was ze een eendje in de vijver op zoek naar brood. Tod! Tod! Klinkt het een paar bedden verder. Ulrich Seidl laat ze in eenzaamheid achter. Stinkt! Tod! Het kan niet bondiger. Na afloop weet je niet of het nu de wereld zelf is of Seidls blik die je weer van je af wil schudden.

(Regie: Ullrich Seidl. Met Ekaterina Rak, Paul Hofmann, Michael Thomas. In 3 filmtheaters)

Bekijk trailer